Bài giảng Ngữ văn 7 - Bài: Đặc điểm của văn bản biểu cảm (Tiết 2)

 ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN 
 BIỂU CẢM (TIẾT 2) Ghi nhớ: (sgk/86)
 Mỗi VB biểu đạt 1 tình 
 cảm chủ yếu
 Bố cục gồm 3 phần: 
 MB,TB,KB Hãy so sánh mục đích và 
phương thức biểu đạt 
của văn miêu tả và văn 
biểu cảm? Bảng so sánh mục đích, phương thức 
 giữa văn biểu cảm và văn miêu tả
 Văn bản miêu Văn bản biểu 
 tả cảm
 Tái hiện về hình Bộc lộ tình cảm, 
Mục đích dạng, tính chất sự cảm xúc
 vật 
 - Tả là chủ yếu - Cảm là chủ yếu
Phương thức
 - Cảm là thứ yếu - Tả là thứ yếu II. LUYỆN TẬP
 Bài tập 1: Đọc bài văn "Hoa học trò" và trả lời câu hỏi?
 HOA HỌC TRÒ
 Phượng cứ nở. Phượng cứ rơi. Bao giờ cũng có hoa 
phượng rơi, bao giờ cũng có hoa phượng nở. Nghỉ hè đã 
đến. Học sinh sửa soạn về nhà. Nhà chưa về, cái vui gia 
đình đâu chửa thấy, chỉ thấy xa trường, rời bạn, buồn xiết 
bao! Những cuộc tình duyên giữa bạn bè đến lúc rẽ chia, 
cũng rẽ chia dưới màu hoa phượng: Dù hữu tâm, dù vô tình, 
người nào cũng có sắc hoa phượng nằm ở trong hồn. 
Phượng xui ta nhớ cái gì đâu. Nhớ người sắp xa, còn đứng 
trước mặt... Nhớ một trưa hè gà gáy khan Nhớ một thành 
xưa son uể oải ....Thôi học trò đã hết, hoa phượng ở lại một mình. 
Phượng đứng canh gác nhà trường, sân trường. Hè đang thịnh, 
mọi nơi đều buồn bã, trường ngủ, cây cối cũng ngủ. Chỉ có 
hoa phượng thức để làm vui cho cảnh trường. Hoa phượng 
thức, nhưng thỉnh thoảng cũng mệt nhọc, muốn lim dim. Gió 
qua, hoa giật mình, một cơn hoa rụng.
 Cứ như thế, hoa-học-trò thả những cánh son xuống cỏ, 
đếm từng giây phút xa bạn học sinh! Hoa phượng rơi, rơi... 
Hoa phượng mưa. Hoa phượng khóc. Trường tẻ ngắt, không 
tiếng trống, không tiếng người. Hoa phượng mơ, hoa phượng 
nhớ. Ba tháng trời đằng đẵng. Hoa phượng đẹp với ai ,khi 
học sinh đã đi cả rồi!
 “Theo Xuân Diệu” Câu hỏi:
1. Bài văn thể hiện tình cảm gì? 
 2. Việc miêu tả hoa phượng đóng vai trò gì ? 
 3. Vì sao tác giả gọi hoa phượng là hoa học trò ? 
 4. Bài văn này biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp? 
 5. Hãy tìm mạch ý của bài văn? Trả lời câu hỏi:
 1. Bài văn thể hiện tình cảm gì? 
 - Bày tỏ nỗi buồn nhớ khi hè về phải xa trường, xa bạn.
 2. Việc miêu tả hoa phượng đóng vai trò gì ? 
 - Đóng vai trò thể hiện tình cảm của tác giả.
 3. Vì sao tác giả gọi hoa phượng là hoa học trò ? 
 Vì:
 - Hoa phượng là loài hoa tượng trưng cho tuổi học 
trò.
 - Mùa hoa nở rộ cũng chính là hè về => kết thúc năm 
học, báo hiệu sự chia ly đối với học trò và thầy cô.
 - Phượng thường trồng ở sân trường nên gắn bó với 
ngôi trường. Trả lời câu hỏi:
 4. Bài văn này biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp? 
 => Bài văn biểu cảm trực tiếp đan xen với gián tiếp.
 * Trực tiếp: ngôn ngữ, câu văn trực tiếp thể hiện cảm
xúc của tác giả: "Nhớ người sắp xa còn đứng trước mặt 
Nhớ một trưa hè gà gáy khan “; "Thấy xa trường rồi
bạn buồn xiết bao".
 * Gián tiếp: Dùng hoa phượng để nói lên nỗi niềm của
lòng người.
 ........! Hoa phượng rơi, rơi... Hoa phượng mưa. Hoa 
phượng khóc. Trường tẻ ngắt, không tiếng trống, không tiếng 
người. Hoa phượng mơ, hoa phượng nhớ. Ba tháng trời 
đằng đẵng. Hoa phượng đẹp với ai, khi học sinh đã đi cả rồi! Trả lời câu hỏi:
5. Hãy tìm mạch ý của bài văn theo gợi ý sau? 
- Đoạn 1:
 "Từ ..................Đầu đến......................uể oải
* Ý: Phượng khơi dậy bao nỗi niềm chia xa trong lòng người.
- Đoạn 2: 
 Thôi học trò đã về hết cơn hoa rụng
 "Từ ............................................. đến .................................."
* Ý : Phượng mong ngống, đợi chờ học trò khi hè về.
- Đoạn 3: Đoạn còn lại
* Ý: Phượng khóc vì thời gian đợi chờ dài đằng đẵng. Bài tập 2: Nhận biết đoạn văn miêu tả hay biểu cảm?
* Đoạn văn 1:
 “Khi mai trút những chiếc lá già cỗi cuối đông,
nhường cho chồi non và hoa vàng nở đầu xuân, mai
vẫn giữ được nhựa sống sâu kín trong thân tạo sức
sống mãnh liệt đến khi hoa nở. Cây mai sống qua bao
năm tháng với thời tiết khắc nghiệt vẫn âm thầm chịu
đựng dẽo dai, xuân về dâng cho đời bông hoa xinh đẹp.
Hình ảnh đó xứng đáng là đức nhẫn nại và sự hy sinh
cao cả của con người Việt Nam.”
 => Đoạn văn biểu cảm: Cảm nghĩ về cây mai vàng. * Đoạn văn 2:
 “Trước Tết mai được ngắt trụi lá. Khi đó mai lỏng
chỏng những cành nhánh, trông trơ trụi, khẳng khiu. Chỉ
ít ngày sau, những nụ mai đã ngời xanh màu ngọc bích. Nó
trổ từng chùm thưa thớt, to dần và bắt đầu phô vàng. Đó
đây những nụ hoa hé miệng cười, đợi giao thừa mới chịu
bung nở. Thế nhưng chỉ mấy ngày sau, cả cây phủ một
màu vàng óng ả. Khi nở, năm cánh hoa xòe ra, mịn màng
như lụa, ánh ngời sắc vàng, mượt mà. Một mùi thơm dịu
tỏa ra, phảng phất khắp sân. Giữa màu vàng của hoa đã
bắt đầu xuất hiện những lộc non màu phớt hồng. Rồi
những lá non vươn nhanh, xanh nõn nà ”
 => Đoạn văn miêu tả cây mai vàng ngày Tết. Bài tập về nhà: 
Bằng một đoạn văn ngắn, hãy bày tỏ cảm nghĩ của em 
về một trong 3 loài hoa sau?
 Hoa mai Hoa Sen Hoa Đào Phẩm chất 
Màu sắc Hương thơm 
 Ý nghĩa Hướng dẫn học tập:
1. Đối với bài học này:
- Nhớ đặc điểm của văn biểu cảm.
- Thực hiện viết đoạn văn biểu cảm (theo gợi ý về một 
trong 3 loài hoa).
2. Đối với bài học sau:
- Tìm hiểu các đề văn biểu cảm (sgk/88)
- Chú ý các bước làm bài văn biểu cảm.
(Thực hiện theo gợi ý với đề bài đã cho sgk/ 88). CHÚC CÁC EM HỌC TỐT