Bài giảng Ngữ văn 7 - Tiết 34: Số từ và lượng từ

 Chào mừng các thầy cô về dự giờ KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ
Câu hỏi: Nêu khái niệm cụm danh 
từ? Nêu ví dụ về cụm danh từ? Cụm danh từ là loại tổ hợp từ do danh từ và 
một số từ ngữ khác phụ thuộc nó tạo thành.
Ví dụ: một con trâu, tất cả những học sinh SỐ TỪ VÀ LƯỢNG TỪ 
 ( TIẾT34) I. Số từ
Ví dụ
 DT
a) Hai chàng tâu hỏi đồ sính lễ cần mua sắm những gì, vua
 DT
bảo: “ Một trăm ván cơmDT nếp, một trăm nệp bánh chưng 
và voi chín ngàDT, gà chín cựaDT, ngựa chín hồng maoDT , mỗi 
thứ một đôiDT” 
 ( Sơn Tinh, Thủy Tinh)
=> Bổ sung ý nghĩa về số lượng.
 3 Ví dụ
a) Hai chàng tâu hỏi đồ sính lễ cần mua sắm những gì, vua
 DT
bảo: “ Một trăm ván cơm nếp, một trăm nệp bánh chưng 
 DT DT
và voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, mỗi 
 DT DT
thứ một đôi” DT
 DT ( Sơn Tinh, Thủy Tinh)
=> Bổ sung ý nghĩa về số lượng.
b) Tục truyền đời Hùng Vương thứ sáu, ở làng Gióng có hai 
 DT
vợ chồng ông lão chăm chỉ làm ăn và có tiếng là phúc đức. 
 (Thánh Gióng)
=> Bổ sung ý nghĩa về thứ tự.
 3 Ví dụ
a) Hai chàng tâu hỏi đồ sính lễ cần mua sắm những gì, vua
 DT
bảo: “ Một trăm ván cơm nếp, một trăm nệp bánh chưng 
 DT DT
và voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, mỗi 
 DT DT
thứ một đôi” DT
 DT ( Sơn Tinh, Thủy Tinh)
=> Khi biểu thị số lượng, số từ đứng trước danh từ
b) Tục truyền đời Hùng Vương thứ sáu, ở làng Gióng có hai 
 DT
vợ chồng ông lão chăm chỉ làm ăn và có tiếng là phúc đức. 
 (Thánh Gióng)
=> Khi biểu thị thứ tự, số từ đứng sau danh từ
 3 a. Hai chàng tâu hỏi đồ sính lễ cần sắm 
những gì, vua bảo: “ Một trăm ván cơm 
nếp, một trăm nệp bánh chưng và voichín 
ngà, gà chín cựa, ngựachín hồng mao, 
mỗi thứ một đôi”
 (Sơn Tinh, Thuỷ Tinh) Điền cụm danh từ “ một đôi” vào trong mô hình cấu tạo 
cụm danh từ.
 Phần trước Phần trung tâm Phần sau
 t2 t1 T1 T2 s1 s2
 một đôi
 Đôi là danh từ chỉ đơn vị gắn với ý nghĩa số lượng.
 Cần phân biệt số từ với danh từ chỉ đơn vị gắn với ý 
 nghĩa số lượng.
 6 II. Lượng từ
a) ( ) Các hoàng tử phải cởi giáp xin hàng. 
Thạch Sanh sai dọn một bữa cơm thết đãi 
những kẻ thua trận. Cả mấy vạn tướng lĩnh, 
quân sĩ thấy Thạch Sanh chỉ cho dọn ra vẻn 
vẹn có một niêu cơm tí xíu, bĩu môi, không 
muốn cầm đũa.
 (Thạch Sanh)
 ( ) Các hoàng tử phải cởi giáp xin hàng. Thạch 
 DT
 Sanh sai dọn một bữa cơm thết đãinhững kẻ 
 DT
 thua trận. Cả mấy vạn tướng lĩnh, quân sĩ thấy 
 DT
 Thạch Sanh chỉ cho dọn ra vẻn vẹn có một niêu 
 cơm tí xíu, bĩu môi, không muốn cầm đũa.
 (Thạch Sanh)
“Các, những, cả, mấy” đứng trước danh từ, bổ 
sung ý nghĩa về lượng (lượng từ)cho danh từ.
 b. Đầu lòng hai ả tố nga,
 Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân.
 Mai cốt cách tuyết tinh thần,
 Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười. 
 DT (Nguyễn Du)
 “Mỗi”: Đứng trước danh từ, bổ sung ý nghĩa về lượng 
 (lượng ít) cho danh từ. Ví dụ 1 a: ( ) Các hoàng tử phải cởi giáp xin hàng.
Thạch Sanh sai dọn một bữa cơm thết đãi những kẻ thua 
trận. Cả mấy vạn tướng lĩnh, quân sĩ thấy Thạch Sanh chỉ 
cho dọn ra vẻn vẹn có một niêu cơm tí xíu, bĩu môi, không 
muốn cầm đũa.
 Từ : “các, những, cả, mấy” đứng trước danh từ, bổ sung 
 ý nghĩa về lượng (lượng từ) cho danh từ.
 b) .Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười. 
Từ “ mỗi” đứng trước danh từ, bổ sung ý nghĩa về lượng 
 (lượng ít) cho danh từ. Điền cụm danh từ vào mô hình cấu tạo cụm danh từ
- Các hoàng tử, 
- những kẻ thua trận,
- Cả mấy vạn tướng lĩnh, quân sĩ
- Mỗi người
 Phần trước Phần Trung tâm Phần sau
 t2 t1 T1 T2 s1 s2
 12 THẢO LUẬN NHÓM TỔ: 2 PHÚT
 Điền cụm danh từ vào mô hình cấu tạo cụm danh từ
 Nhóm 1,2 Nhóm 3,4
 - các hoàng tử, - cả mấy vạn tướng lĩnh, quân sĩ
 - những kẻ thua trận, - mỗi người
Phần phụ trước Phần Trung tâm Phần phụ sau
 t2 t1 T1 T2 s1 s2
 các hoàng tử
 những kẻ thua trận
 cả mấy vạn tướng lĩnh, 
 quân sĩ
 mỗi người
 12 Phần trước Phần Trung tâm Phần sau
t2 t1 T1 T2 s1 s2
 mỗi người
 các hoàng tử
 những kẻ thua trận
cả mấy tướng lĩnh, 
 vạn quân sĩ
 Chỉ ý nghĩa tập hợp hay phân phối
 Chỉ ý nghĩa toàn thể
 14 SỐ TỪ
 - Hai chàng. LƯỢNG TỪ
 - Một trăm ván cơm nếp. - Các hoàng tử.
 - một trăm nệp bánh chưng. - những kẻ thua trận.
 - chín ngà. - Cả mấy vạn tướng lĩnh,
 - chín cựa. quân sĩ.
 - chín hồng mao. - Mỗi người 
 - một đôi
 - thứ sáu.
- Giống nhau: Đều bổ sung ý nghĩa cho danh từ. 
- Khác nhau:
+ Số từ đứng trước hoặc sau danh từ, chỉ số lượng hoặc số thứ tự.
+ Lượng từ đứng trước danh từ, chỉ lượng ít hay nhiều của sự vật. 
 10 III. Luyện tập
Bài tập1: Tìm số từ trong bài thơ sau. Xác định ý nghĩa của 
 các số từ ấy
 Không ngủ được 
 Một canh hai canh lại ba canh ,
 Trằn trọc băn khoăn, giấc chẳng thành;
 Canh bốn, canh năm vừa chợp mắt,
 Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh.
 (Hồ Chí Minh)
 * một canh, hai canh, ba canh, năm cánh -> số từ chỉ 
 số lượng
 * canh bốn, canh năm -> số từ chỉ thứ tự. Bài tập 2: Các từ in đậm trong hai dòng thơ 
sau được dùng với ý nghĩa như thế nào? 
 Con đi trăm núi ngàn khe
 Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm.
 (Tố Hữu)
trăm, ngàn, muôn -> dùng với ý nghĩa chỉ số 
 lượng rất nhiều Bài tập 3: Qua hai ví dụ sau, em thấy nghĩa 
 của các từ từng và mỗi có gì khác nhau?
a.Thần dùng phép lạ bốc từng quả đồi, dời 
 từng dãy núi (...) 
 (Sơn Tinh, Thuỷ Tinh) 
b. Một hôm bị giặc đuổi, Lê Lợi và các 
 tướng rút lui mỗi người một ngả. 
 (Sự tích Hồ Gươm)