Giáo án Lịch sử 7 - Tuần 11-15 - Năm học 2020-2021

 Ngày soạn : 8/11/2020 Chương III: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN 
 (Thế kỉ XIII - XIV)
Tuần 11-> 15 Tiết 21-> 29 CHỦ ĐỀ : NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRÂN
I . Mục tiêu :
 1. Kiến thức, kỹ năng , thái độ :
- Kiến thức:
 + Nguyên nhân làm cho nhà Lý sụp đổ và nhà Trần thành lập. Việc nhà Trần thành 
lập đã góp phần củng cố chế độ quân chủ trung ương tập quyền vững mạnh thông 
qua việc sửa đổi pháp luật thời Lý.
 + Thế kỉ XIII, nhà Trần đã thực hiện nhiều biện pháp tích cực để xây dựng quân 
đội và củng cố quốc phòng, phục hồi và phát triển kinh tế. Do đó quân đội và quốc 
phòng của Đại Việt thời đó hùng mạnh, kinh tế phát triển.
 + Âm mưu xâm lược Đại Việt của quân Mông Cổ
 + Chủ trương chính sách và những việc làm của vua quan nhà Trần để đối phó vối 
quân Mông Cổ.
 + Việc chuẩn bị cho cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ hai của nhà Nguyên chu đáo 
hơn so với lần 1
 + Nhờ sự chuẩn bị chu đáo, đường lối đánh giặc đúng đắn và với quyết tâm cao, 
quân dân Đại Việt đã giành thắng lơi vẻ vang.
 + Âm mưu xâm lược Đại Việt của quân Mông Nguyên.
 + Chủ trương chính sách và những việc làm của vua quân nhà Trần để đối phó với 
quân Mông Cổ.
 + Âm mưu xâm lược Đại Việt của quân Mông Cổ.
 + Chủ trương, cs và những việc làm vua quân nhà Trần để đối phó với quân Mông 
Cổ.
 + Biết được 1 số nét chủ yếu về tình hình kinh tế, xã hội nước ta sau chiến thắng 
Mông – Nguyên lần thứ 3.
 + Biết được 1 số thành tựu phản ánh sự phát triển văn hoá, giáo dục, khoa học 
 thời Trần.
 - Kỹ năng :
 + Đánh giá các thành tựu xây dựng nhà nước, pháp luật thời Trần.
 + Dùng lược đồ trình bày diễn biến.
 + Phân tích, đánh giá, nhận xét các sự kiện lịch sử
 + Bồi dưỡng kĩ năng nhận xét, đánh giá các thành tựu kinh tế, văn hoá.
 + So sánh sự phát triển giữa thời Lý và thời Trần.
 - Thái độ :
 + Tự hào về lịch sử dân tộc, về ý thức tự lập tự cường của ông cha ta thời Trần.
 + Bồi dưỡng ý thức giữ gìn và phát huy nền văn hoá dân tộc.
 + Giáo dục tinh thần lao động sáng tạo của nhân dân ta trong xây dựng kinh tế, 
 văn hoá. Liên hệ với công cuộc xây dựng đất nước ngày nay. 2. Năng lực, phẩm chất cần hình thành và phát triển cho học sinh:
- Năng lực: tự học, nl giải quyết vấn đề, năng lực ngôn ngữ, nl so sánh, liên hệ, rút 
ra bài học 
- Phẩm chất: tình yêu quê hương đất nước, tự lập, tự tin.
 II . Chuẩn bị : 
 - Giáo viên :
 - Bản đồ nước Đại Việt thời Trần
 - Sơ đồ tổ chức bộ máy quan lại và các đơn vị hành chính thời Trần (của GV)
 - Hsinh : Đọc và chuẩn bị theo hướng dẫn của GV.
III . Tổ chức các hoạt động dạy học : 
 1.Ổn định lớp : 1’( kiểm tra vệ sinh, sĩ số )
 2. Kiểm tra bài cũ: 5’
 Xã hội thời Lý có những tiến bộ gì so với thời Đinh - Tiền Lê?
 Nêu những đặc điểm về tình hình văn hoá xã hội thời Lý
 2. Bài mới : 34’
 -HĐ1. Hoạt động tìm hiểu thực tiễn: 1’
 Khởi động:
 GV giới thiệu Nhà Lý khi mới thành lập, vua quan rất chăm lo đến việc phát 
triển đất nước, chăm lo tới đời sống của nhân dân. Vì vậy, nhân dân hăng hái tham 
gia sản xuât và đạt nhiều thành tựu rực rỡ nhưng đến cuối thế kỉ XII, nhàLý đã đi 
xuống đến mức trầm trọng.
 -HĐ2. Hoạt động hình thành kiến thức mới: 28’
 Hoạt động của giáo viên và Sản phẩm hoạt động Kết luận của giáo 
 học sinh của học sinh viên
 Kiến thức1 : 10’ Nhà trần I. Sự thành lập nhà 
 thành lập Trần và củng cố chế 
 Gọi HS đọc SGK độ phong kiến tập 
 Nhà Lý được thành lập từ - 1009 Lý Công Uẩn lên quyền:
 năm nào? (Yếu ) ngôi, trải qua 8 đời 1.Nhà trần thành lập 
 vua:Thái tổ, Thái Tông, :
 Thánh Tông, Nhân Tông, 
 Giảng: Nhà Lý được thành lập Thần Tông, Anh Tông, 
 từ năm 1009 trải qua 8 đời Cao Tông, Huệ Tông.
 vua, nhưng đến đời vua thư 9, 
 nhà Lý ngày càng suy yếu - Cuối thế kỉ XII, nhà 
 trầm trọng. Lý suy yếu chính 
 Nguyên nhân nào dẫn đến - Huệ Tông cuối đời say quyền không còn 
 nhà Lý suy yếu như vậy? khớt ngủ cả ngày, không chăm lo đời sống nhân 
 (Yếu ) quan tâm đến triều chính, dân , quan lại nhà Lý 
 vua không có con trai có ăn chơi sa đọa .
 hai cô công chúa. - Kinh tế khủng hoảng 
 Chị là Thuận Thiên công , mất mùa , dân li tán . Giảng: Đời vua thứ 8, Lý Huệ chúa gả cho Trần Liễu. Hạn hán lụt lội xảy ra 
Tông chỉ sinh được con gái và Em là: Chiêu Thánh triền miên, nhân dân 
mắc bệnh phong cuồng lên Tông công chúa lên 7 khổ cực, nhiều nơi nổi 
phải nhường ngôi cho con gái tuổi đợc lập thái tử, sau dậy đấu tranh.
Lý Chiêu Hoàng. Lợi dụng cơ đó 10/1224 Lý Huệ Tông 
hội đó, các đại thần trong đi tu ở chùa chân Giao.
triều tranh chấp quyền hành. Lợi dụng tình hình ấy 
Quan lại bên dưới quấy nhiễu quan lại nổi dậy tranh - Một số thế lực PK 
bóc lột nhân dân không chăm chấp quyền hành, bóc lột nổi dậy , nhà Lý buộc 
lo đến sản xuất nông nghiệp nhân dân... phải dựa vào thế lực 
và đời sống của dân. nhà Trần để chống lại 
Gọi: HS đọc phần chữ nhỏ các thế lực nổi loạn .
"Bấy giờ... nghĩ đến việc gì" - Tháng 12-1226, Lý 
 Việc làm trên của vua quan Chiêu Hoàng nhường 
nhà Lý dẫn dến hậu quả gì? ngôi cho Trần Cảnh.
(Yếu )
Nhà Trần được thành lập - Lý suy yếu, bất lực- 
trong hoàn cảnh lịch sử nh ngoại xâm
thế nào?
Em có suy nghĩ gì về việc nhà - Hợp quy luật lịch sử
Trần lên thay nhà Lý?
Kiến thức 2 : 10’ Nhà Trần 2) Nhà Trần củng cố 
củng cố chế độ phong kiến chế độ phong kiến 
tập quyền. tập quyền đặt ra 
 Sau khi nắm chính quyền nhà - Dẹp nội loạn, xây dựng pháp luật
Trần đã làm gì để cứu vãn nhà nước mới. a. Nhà Trần củng cố 
tình thế? chế độ phong kiến 
Bộ máy quan lại thời Trần *Trung ương : tập quyền:
được tổ chức như thế nào? - Vua- Thái Thượng 
 ( Khá-Giỏi ) Hoàng. Bộ máy nhà nước 
Giảng: Đứng đầu triều đình là - Quan văn, quan võ, được tổ chức theo chế 
vua, các vua thường truyền quan chuyên trách. độ quân chủ trung 
ngôi sớm cho con và xưng là - Quốc sử viện: chuyên ương tập quyền được 
Thái thượng hoàng. viết sử. phân làm 3 cấp. Triều 
Các chức đại thần văn võ do *Địa phương: đình và các đơn vị 
người họ Trần nắm giữ. hành chính trung gian 
- THGDMTM: Liên hệ công Cả nước chia 12 lộ, đứng từ lộ , phủ ,huyện , 
cuộc xây dựng và bảo vệ đất đầu các lộ có các chức châu và các cấp cơ sở 
nước ngày nay. chánh phó An phủ sứ. là xã . Thời trần thực 
 Dưới lộ là phủ do chức hiện chế độ Thái 
 tri phủ cai quản, châu thượng hoàng .
 huyện do các chức tri 
 châu, tri huyện trông coi. 
 Dưới cùng là xã, người đứng đầu xã do dân bầu 
 ra.
Nhận xét về tổ chức hệ thống - Có quy củ và đầy đủ - Đặt thêm một số cơ 
quan lại thời Trần? hơn. quan: Quốc sử viện, 
( Khá-Giỏi ) Thái y viện... và một 
Giảng: Nhà Trần còn đặt thêm - Hà đê sử-: đê điều số chức quan.
một số cơ quan như: Quốc sử - Đồn điền sử- khai - Cả nước chia thành 
viên, Thái y viện... và một số hoang. 12 lộ.
chức quan: - Khuyến nông sử : phát - Các quý tộc Trần 
Hà dê sứ: Trông coi việc sửa, triển sản xuất được phong vương 
đắp đê điều. - Thái y viện: chữa bệnh hầu và ban thái ấp.
Khuyến nông sứ: Chăm lo, trong cung
khuyến khích nông dân sản 
xuất.
Đồn điền sứ: Chuyên mộ 
người đi khai hoang.
So với bộ máy nhà nước thời 
Lý, bộ máy nhà nước thời 
Trần có đặc điểm gì khác? 
( Khá-Giỏi )
 Pháp luật thời Trần b. Pháp luật thời 
Gọi HS đọc. Trần
Giảng: Thời Trần, nhà nước 
rất chú trọng sửa sang luật 
pháp và đã ban hành bộ luật - Ban hành bộ luật mới 
mới là Quốc triều hình luật. gọi là Quốc triều hình 
Bộ Quốc Triều hình luật có luật , nội dung giống 
đặc điểm gì? như thời Lý nhưng 
 được bổ sung thêm. 
 Luật xác nhận và bảo 
 vệ quyền tư hữu tài 
Nhận xét Hình luật thời - Nội dung giống như sản .
Trần so với Hình thư thời Lý thời Lý nhưng được bổ - Cơ quan PL được 
? ( Khá-Giỏi ) sung thêm . Luật xác tăng cường và hoàn 
Giảng: Nhà Trần đã đặt cơ nhận và bảo vệ quyền tư thiện . Thẩm hình viện 
quan Thẩm hình viện để xét hữu tài sản . để xử kiện.
xử kiện cáo. Mối quan hệ giữa - Kế thừa, phát triển cao 
vua quan và nhân dân thời hơn
Trần tuy có sự khác biệt 
nhưng chưa sâu sắc vì vua 
Trần vẫn để chuông lớn ở 
thềm cung điện cho dân đến 
gõ khi cần. Những lúc vua đi 
thăm các địa phương, nhân 
dân có thể đón rước thậm chí xin vua dừng lại xem một vụ 
kiện oan... II. Các cuộc kháng 
Hoạt động 3 : ’ Âm mưu chiến chống ngoại 
xâm lược Chăm -pa và Đại xâm của thời Trần:
Việt của nhà Nguyên.
Sau thất bại năm 1258, quân 1. Âm mưu xâm lược 
Mông cổ không chịu từ bỏ âm Chăm -pa và Đại 
mưu xâm lược Đại Việt. Năm Việt của nhà Nguyên 
1279, sau khi thôn tính được :
nhà Tống, vua Mông Cổ lập * Sau khi thống trị 
ra nhà Nguyên đặt nền thống toàn bộ Trung Quốc, 
trị lên toàn bộ Trung Quốc. vua Nguyên ráo riết 
Vua Nguyên lúc bấy giờ là chuẩn bị xâm lược 
Hốt Tất Liệt ráo riết chuẩn bị Chăm-pa và Đại Việt, 
xâm lược Chăm-pa và Đại làm cầu nối xâm lược 
Việt. và thôn tính các nước 
Hốt Tất Liệt cho quân xâm phương Nam Trung 
lực Chăm-pa nhằm mục đích Quốc. Làm bàn đạp 
gì ? ( Yếu ) tấn công vào Đại Việt 
 - Năm 1283, nhà 
 Nguyên cử Toa Đô chỉ 
Nhà Nguyên cho quân xâm Mở rông phạm vi lãnh huy 10 vạn quân và 
lược Chăm-pa trước nhằm thổ , thôn tính các nước 300 chiến thuyền do 
mục đích gì? khác . Toa Đô chỉ huy đánh 
( Khá- Giỏi ) Làm cầu nối thôn tính Champa. Sau khi 
Sử dụng bản đồ trình bày . các nước ở phía nam chiếm được Champa, 
Quân Nguyên đánh Champa Trung Quốc. quân Nguyên cố thủ ở 
như thế nào ? Làm bàn đạp tấn công phía Bắc chờ phối hợp 
 ( Yếu ) vào Đại Việt đánh Đại Việt.
Kế hoạch của chúng có thực 
hiện được không ? 
( Yếu )
 1283, 10 vạn quân 
 Nguyên do tướng Toa 
 Đô chỉ huy xâm lược 
 Chăm-pa nhưng đã bị 
 nhân dân Chăm-pa tiến 
 hành chiến tranh du kích 
Hoạt động 4 : ’ Nhà Trần đánh trả nên quân 2. Nhà Trần chuẩn bị 
chuẩn bị kháng chiến : Nguyên bị thất bại và kháng chiến :
Sau khi biết tin quân Nguyên phải cố thủ phía Bắc 
có ý định xâm lược Đại Việt, chuẩn bị xâm lược Đại - Vua Trần đã triệu tập 
vua Trần đã chuẩn bị kháng Việt. hội nghị các vương 
chiến như thế nào ? hầu quan lại ở bến 
Hội nghị này có ý nghĩa rất Bịnh Than ( Chí Linh, quan trọng tại sao? Hải Dương ) , bàn kế 
( Khá- Giỏi ) - Triệu tập hội nghị các phá giặc.
Sự kiện nào chứng tỏ ý chí vương hầu quan lại ở bến Trần Quốc Tuấn được 
quyết tâm đánh giặc của quân Bịnh Than ( Chí Linh, vua giao chỉ huy cuộc 
dân thời trần ? Hải Dương ) , bàn kế phá kháng chiến . Ông 
Hoài Văn Hầu TQT có lòng giặc. soạn Hịch tướng sĩ 
yêu nước sâu sắc, đã đến bến động viên tinh thần 
Bình Than nhưng không được Tìm ra kế sách đánh giặc chiến đấu .
dự họp vì tuổi còn nhỏ. .
QToản tức giận bóp nát quả HS đọc đoạn in nghiêng 
cam trong tay lúc nào không tr 58
biết. Sau đó về quê tổ chức - Trần Quốc Toản bóp 
đạo quân lớn giương cao lá cờ nát quả cam , câu trả lời 
thêu 6 chữ ”phá cường địch của Trần Quốc Tuấn 
báo hoàng ân ”, ngày đêm muốn hàng giặc thì hãy 
luyện tập sẵn sàng cùng nhân chém đầu thần . 
dân đánh giặc. 
Năm 1285 vua Trần triệu tập 
hội nghị Diên Hồng và mời 
các bô lão có uy tín để bàn 
cách đánh giặc. Đầu năm 1285 mời 
Hội nghị Diên Hồng có tác các bô lão họp Hội 
dụng gì đến việc chuẩn bị nghị Diên Hồng ở 
kháng chiến? Thăng Long bàn kế 
 đánh giặc .
Nhà Trần đã tỏ chức cuộc tập Cả nước được lệnh 
trận lớn ở Đông Bộ Đầu. chuẩn bị sẵn sàng , 
TRần Quốc Tuấn đọc :” Hịch quân đội tập trận lớn ở 
tướng sỹ.”Bài hịch đã khơi Đông Bộ Đầu .
dạy lòng yêu nước và khích lệ 
tinh thần yêu nuớc của nhân 
dân Đại Việt. Sau đợt tập trận, - Đây là hội nghị thể hiện 
cả nước được lệnh sẵn sàng ý chí kiên cường của 
đánh giặc. Quân sỹ đều thích nhân dân Đại Việt.
hai chữ “Sát Thát ”vào cánh 
tay.
Việc thích hai chữ” Sát 
Thát” vào cánh tay có ý 
nghĩa gì? ( Khá- Giỏi )
- GDTHMT: Liên hệ, giáo 
dục: trước tình hình đất nước 3. Cuộc kháng chiến 
lâm nguy thì tất cả đều tham bùng nổ và thắng lợi 
gia chiến đấu , từ thiếu niên : 
đến bô lão, tùy theo sức của a. Diễn biến : 
mình đã góp phần vào công - Tháng 1-1285, 50 cuộc giữ nước. Đây luôn là vạn quân Nguyên do 
truyền thống tốt đẹp của dân Thoát Hoan chỉ huy 
tộc ta. - Thể hiện quyết tâm cao tiến vào xâm lược 
Hoạt động 5 : 12’ Cuộc độ của quân sĩ thà chết nước ta.
kháng chiến bùng nổ và không chịu mất nước. - Quân ta do Trần 
thắng lợi : Hưng Tuấn chỉ huy , 
Trình bày diễn biến trên lược sau một số trận chiến 
đồ. ( Khá- Giỏi ) Dựa vào SGK trình bày. ở biên giới đã chủ 
Tháng 1-1258, 50 vạn quân động rút lui về Vạn 
Nguyên do thoát Hoan chỉ Kiếp ( Chí Linh – Hải 
huy tiến vào nước ta. Dương ) . Giặc đến , ta 
Sau một vài trận chặn đánh rút quân về Thăng 
giặc, trước thế giặc mạnh Long thực hiện “ vườn 
TQTuấn cho lui quân về Vạn không nhà trống “ , rồi 
Kiếp để bảo toàn lực lượng. rút về Thiên Trường ( 
Vua Trần rất lo nhưng Nam Định ).
TQTuấn đã khẳng khái trả lời - Quân Nguyên chiếm 
“Nếu bệ hạ muốn hàng giặc Thăng Long nhưng chỉ 
thì trước hết hãy chém đầu giám đống quân ở phía 
thần rồi hãy hàng. bắc sông Nhị ( sông 
Trước thế nguy cấp, một số Hồng ) 
quý tộc Trần đã đầu hàng gặc. - Toa Đô từ Cham pa 
TQT phải rút lui để chuẩn bị đánh ra Nghệ An , 
lực lượng tiêu diệt địch . Thanh Hóa , Thoát 
Thảo luận nhóm : 3’ Hoan mở cuộc tấn 
Không thực hiện được âm công xuống phía nam 
mưu bắt sống vua Trần và - Giặc phần bị chết, phần tạo thế “ gọng kìm “ 
quân chủ lực, Thoát hoan đã còn lại rút chạy về nước, hòng tiêu diệt quân ta .
làm gì? Gặp khó khăn gì ? ( Thoát Hoan chui vào ống - Quân ta chiến đấu 
Khá- Giỏi ) đồng về nước, Toa Đô bị dũng cảm , Thoát quan 
- THGDMT: chém đầu, quân giặc lâm phải rút lui về Thăng 
Dựa vào thời cơ đó nhà Trần vào thế bị động , thiếu Long chờ tiếp viện . 
phản công đánh bại quân lương thực trầm trọng . Quân Nguyên lâm vào 
giặc ở Tây Kết, Hàm Tử, bến thế bị động thiếu 
Chương Dương sau đó vào lương thực trầm trọng 
giải phóng Thăng Long. . 
Sau 2 tháng, 50 vạn quân - Tháng 5 1285 quan 
nguyên đã bị tiêu diệt . ta bắt đầu phản công , 
Nêu cách đánh của quân và - Lúc đầu khi giặc mạnh, nhiều trận đánh lớn 
dân ta trong cuộc kháng nhà Trần khôn khéo rút như : Tây Kết , Hàm 
chiến chống quân Nguyên lui chiến lược chờ thời Tử ( Khoái Châu – 
Mông lần 2? cơ để phản công giành Hưng Yên ) , Chương 
( Khá- Giỏi ) thắng lợi. Dương ( Thường Tín – 
 (Vừa đánh vừa lui, chờ Hà Tây ) 
 thời cơ phản công, "vườn - Quân ta tiến vào không nhà trống” lấy ít Thăng Long , quân 
 địch nhiều). Nguyên tháo chạy .
 b. Kết quả : 
 - Sau 2 tháng (5 và 6 ) 
 phản công , quân ta 
 đánh tan hơn 50 vạn 
 quân Nguyên , kết 
 thúc thắng lợi . Đất 
 nước sạch bóng quân 
 thù , cả dân tộc ca 
 khúc khải hoàn .
Cuộc kháng chiến chống quân 
Nguyên Mông lần 2 -Trong ba lần kháng 
Đem lại kết quả gì ? chiến, tất cả các tầng 
Kết luận: nhà Trần bình tĩnh, lớp nhân dân đều tham 
chủ động, tích cực, chuẩn bị gia.
về mọi mặt cho cuộc kháng - Nhà Trần đã chuẩn 
chiến , chính đường lối đúng bị chu đáo về mọi mặt.
đắn đã làm nên thắng lợi. - Thắng lợi của ba lần 
Nguyên nhân thắng lợi - Sự tham gia của mọi chống quân Mông- 
Những nguyên nhân nào tầng lớp nhân dân. Nguyên gắn liền với 
làm cho cả 3 lần kháng chiến - Sự chuẩn bị chu đáo tinh thần hi sinh của 
chống quân Nguyên dân tộc của nhà Trần. toàn dân ta, đặc biệt là 
ta đều giành thắng lợi ? - Sự đoàn kết dân tộc-> quân đội Trần 
Hãy nêu một số dẫn chứng sức mạnh. - Thắng lợi đó không 
về tinh thần đoàn kết dân tộc - Tinh thần chiến đấu hy tách rời với những 
? (Khá- giỏi) sinh quân dân. chiến lược chiến thuật 
 - Những chiến lược, đúng đắn sáng tạo của 
 chiến thuật đúng đắn, những người chỉ huy.
 sáng tạo của những 
 người chỉ huy
Những đóng góp của Trần 
Quốc Tuấn? (HS Yếu)
Trần Quốc Tuấn là anh hùng 
dân tộc, có nhiều công lớn 
trong cuộc kháng chiến chống 
quân Nguyên.
Cách đánh sáng tạo của nhà - Làm vườn không nhà 
Trần trong ba lần kháng trống.
chiến? - Tự vũ trang, sắm vũ 
 khí.
 - Luyện tập ngày đêm, 
 tập trung đông nhất lực 
 lượng, ý chí, lòng quyết tâm-> giặc khó khăn.
 - Trần Quốc Tuấn: Chỉ 
 huy tài giỏi nhà lí luận 
 quân sự tài ba.
 - Viết cuốn: Binh thư 
 yếu lược; vạn kiếp 
 tông...; hịch tướng sĩ.
 =>Kháng chiến lần 2, 3- 
GV sơ kết : Đó là những tổng chỉ huy lực lượng 
nguyên nhân cơ bản dẫn đến quân đội, trực tiếp xông 
những thắng lợi của quân và pha trận mạc, biết dùng 
dân ta trong ba lần kháng người tài.
chiến.
Kiến thức 7 : 10’ Ý nghĩa 2. Ý nghĩa lịch sử
lịch sử - Đập tan tham vọng 
GV: Năm 1257, vua Mông và ý chí xâm lược Đại 
Cổ đưa 3 vạn quân sang xâm Việt của đế chế 
lược Đại Việt, ở lần thứ hai Nguyên, bảo vệ độc 
lực lượng của chúng lên tới lập dân tộc và toàn 
50 vạn quân và đến năm vẹn lãnh thổ chủ 
1288, Hốt Tất Liệt phải đình quyền của quốc gia. 
chỉ cưộc xâm lược Nhật Bản - Thắng lợi đó góp 
và đưa 30 vạn quân sang phần xây đắp truyền 
nước ta. Với lực lượng mạnh thống quân sự Việt 
như vậy, nhưng cả ba lần Nam. 
quân Nguyên đều thất bại. - Để lại bài học lịch sử 
Những thắng lợi đó của quân - Đập tan hoàn toàn ý chí vô cùng quý giá.
ta trong hoàn cảnh như vậy có xâm lược và tham vọng - Ngăn chặn những 
ý nghĩa gì? của đế chế Nguyên, bảo cuộc xâm lược của 
GV: Mông Cổ bấy giờ là một vệ độc lập, toàn vẹn lãnh quân Nguyên đối với 
đất nước hùng mạnh, lần thổ của tổ quốc. các nước khác. 
đầu xâm lược Đại Việt, - Góp phần xây đắp thêm 
chúng chỉ nhằm mục đích để truyền thống quân sự 
đánh lên phía Nam Tống. Việt Nam.
Nhưng đến lần 3, Vua - Để lại bài học lịch sử 
Nguyên đã phải nói rằng: quý giá, đoàn kết dân 
"Không được coi Giao Chỉ là tộc, lấy dân làm gốc.
một nước nhỏ mà khinh - Ngăn chặn cuộc xâm 
thường ". Sức mạnh của Đại lăng của những kẻ mạnh 
Việt được khẳng định rõ sau này.
ràng. - Để lại bài học quý 
Bài học lịch sử từ 3 lần chiến giá,đó là củng cố khối 
thắng quân xâm lược Mông đoàn kết toàn dân
Nguyên ? (Khá- giỏi)
GV: Dùng mưu trí mà đánh giặc. Lấy đoàn kết toàn dân 
làm sức mạnh. 
Kiến thức 8 : 20’ Tình hình 
 kinh tế sau chiến tranh.
 Sau chiến tranh, nhà Trần đã - Chú trọng việc khai III.Tình hình kinh tế 
thực hiện các chính sách gì để hoang, đắp đê, nạo vét , văn hóa thời Trần.
phát triển nông nghiệp? (HS kênh mương, đặt các 1. Tình hình kinh tế:
Yếu ) chức quan Hà đê sứ để a. Nông nghiệp.
 trong coi, đốc thúc việc - Chú trọng việc khai 
 đắp đê. Nông nghiệp hoang, đắp đê, nạo vét 
 phục hồi và phát triển. kênh mương, đặt các 
 - Khuyến khích sản xuất, chức quan Hà đê sứ để 
 khai hoang, lập làng xóm trong coi, đốc thúc 
 mới, mở rộng S canh tác. việc đắp đê. Nông 
 - Các vương hầu quý tộc nghiệp phục hồi và 
 triệu tập dân nghèo khai phát triển.
 hoang lập điền trang. - Khuyến khích sản 
 + Ban thái ấp cho quý xuất, khai hoang, lập 
 tộc, vương hầu. làng xóm mới, mở 
 + Ruộng đất công làng - rộng S canh tác.
 > Nông nghiệp được - Các vương hầu quý 
Nhờ những chính sách ấy nền phục hồi phát triển nhanh tộc triệu tập dân nghèo 
kinh tế thời Trần như thế chóng. khai hoang lập điền 
nào? xã chiếm ưu thế trang.
- Giảng: Vì vậy, nền nông + Ban thái ấp cho quý 
nghiệp thời Trần được phục tộc, vương hầu.
hồi và phát triển nhanh chóng. + Ruộng đất công làng 
– THGDMT:Dưới thời xã chiếm ưu thế -> 
Trần, công cuộc khai hoang, Nông nghiệp được 
lập làng xã ngày càng mở phục hồi phát triển 
rộng, các vương hầu, quý tộc nhanh chóng.
vẫn chiêu mộ dân nghèo 
khai hoang, lập điền trang.
So với thời Lý, ruộng đất tư 
dưới thời Trần có gì khác? - Phát triển nhanh chóng
(HS Khá- Giỏi) - Ruộng tư tăng.
Tại sao ruộng đất tư dưới 
thời Trần phát triển nhanh? - Chính sách khai hoang, 
(HS Khá- Giỏi) phong thưởng, mua bán 
- Giảng: Mặc dù ruộng đất tư ruộng đất->địa chủ đông
hữu ngày càng nhiều, nhưng 
ruộng đất công, làng xã vẫn 
chiếm pần lớn diện tích trong 
cả nước.
 Em có nhận xét gì về tình hình nông nghiệp của Đại - Ruộng đất công làng xã 
Việt sau chiến tranh? chiếm ưu thế -> Nông 
(HS Khá- Giỏi) nghiệp được phục hồi 
Tên của chức quan nhà Trần phát triển nhanh chóng.
đặt để trông coi việc sửa chữa - Cử chức quan Hà đê sử, 
đắp đê? ( Yếu ) chuyên trách đê điều.
Giảng: Vua Trần hạ lệnh đắp 
đê từ đầu nguồn các con sông 
đến bãi biển. Những người 
đảm nhiệm chức Hà đê sứ 
luôn phải đốc thúc việc đắp 
đê.
Bên cạnh đó, việc nạo vét các 
kênh đào được chú trọng để 
đảm bảo giao thông tưới tiêu 
cho đồng ruộng. 
Nhận xét gì về những chủ 
trương phát triển nông - Đây là chủ trương đúng 
nghiệp của nhà Trần? ( Khá- đắn phù hợp tình hình 
Giỏi) đất nước ta, phù hợp với 
 lòng dân, đảm bảo tưới 
Giảng: Nhờ các chính sách và tiêu thuận lợi ->kinh tế 
cùng với sự cố gắng của phát triển nhanh chóng
người dân, nông nghiệp thời 
Trần nhanh chóng được phục 
hồi và phát triển.
- Giảng: thủ công nghiệp thời 
Trần do nhà nước quản lí và 
đang được mở rộng.
Tình hình thủ công nghiệp 
thời Trần như thế nào? - Phát triển rất nhiều b.Thủ công nghiệp:
 nghề: Dệt, gốm, đúc + Các xưởng thủ công 
 đồng, rèn sắt, đóng tàu, của nhà nước và nhân 
-Cho HS quan sát H35, H36 chế tạo vũ khí... dân được phục hồi và 
đối chiếu với H23 rồi nhận - Trình độ kĩ thuật thời phát triển như : gốm, 
xét. Trần tinh xảo hơn chế tạo vũ khí, đúc 
Thời Trần có hai nghề mới đó đồng, làm giấy. 
là nghề gì? - Đóng tàu, chế tạo vũ + Phát triển rất nhiều 
Thương nghiệp thời Trần hoạt khí nghề: Dệt, gốm, đúc 
động như thế nào? - Chợ búa hình thành đồng, rèn sắt, đóng 
 khắp nơi, buôn bán tấp tàu, chế tạo vũ khí...
 nập,sầm uất.
 - Mở rộng trao đổi, buôn c.Thương nghiệp.
 bán với nước ngoài: Chợ được mọc lên 
Em có nhận xét gì về tình Thăng Long, Vân Đồn. ngày càng nhiều ở các hình thủ công nghiệp thời - Nhiều làng nghề, làng xã buôn bán tấp 
Trần? (HS Khá- Giỏi) phường nghề được thành nập,sầm uất, ở kinh 
- Giảng: Nông nghiệp và thủ lập. thành Thăng Long, 
công nghiệp phát triển mạnh - Phát triển nhiều ngành bên cạnh Hoàng thành 
mẽ → thương nghiệp phát nghề, kĩ thuật cao. , đã có 61 phường 
triển, buôn bán tấp nập, chợ buôn bán với nước 
mọc lên mọi nơi. ngoài rất phát triển.
=> Mặc dù bị chiến tranh tàn - Mở rộng trao đổi, 
phá nhưng nền kinh tế dưới buôn bán với nước 
thời Trần luôn được chăm lo ngoài: Thăng Long, 
phát triển và đạt nhiều kết quả Vân Đồn.
rực rỡ.
Nhà Trần khuyến khích các 
các xưởng thủ công nha nước 
sản xuất các đồ gốm, dệt , chế 
tạo vũ khí.
 Kể tên các nghề thủ công 
trong nhân dân? ( Yếu )
- Giới thiệu hình 28 SGK cho 
HS. H28 ấm gốm.
Giảng: Do vậy, các làng xã 
mọc lên nhiều nơi.Kinh thành 
Thăng Long đã có tới 61 
phường hoạt động tấp nập.
 Nhận xét về tình hình thủ 
công nghiệp thời Trần thế kỉ - Thủ công nghiệp phát 
XIII? triển mạnh, nhiều ngành 
( Khá-Giỏi) nghề, trình độ cao, buôn 
Giảng: Việc buôn bán với bán lưu thông
thương nhân nước ngoài diễn 
ra rất sôi nổi ở các cửa biển: 
Hội Thống, Vân Đồn.
Ngay khi vừa mới thành lập d. Nhà Trần xây 
nhà Trần nhanh chóng ổn dựng quân đội và 
định tình hình chính trị, xã củng cố quốc phòng.
hội, xây dựng chính quyền - Quân đội của nhà 
mới, mặt khác xây dựng tỏ Trần gồm có cấm 
chức lại lực lợng quân đội, quân và quân ở các lộ.
củng cố quốc phòng. - Quân đội nhà trần 
Quân đội nhà Trần được tổ - Cấm quân: đạo quân được tuyển chọn theo 
chức nh thế nào? bảo vệ kinh thành, triều chính sách “ngụ binh 
( Yếu ) đình, và chỉ chọn trai nông”. “quân cốt tinh 
 tráng khoẻ mạnh ở quê nhuệ không cần 
 hương nhà Trần nhiều”, xây dựng quân 
 - Quân các lộ: ở đồng đội đoàn kết. bằng gọi là chính binh, ở 
 miền núi gọi là phiên 
 binh
Vì sao khi mới thành lập, 
nhà Trần rất quan tâm tới 
việc xây dựng quân đội và 
củng cố quốc phòng? ( Khá-
Giỏi)
Giảng: Nước ta luôn đứng 
trước nguy cơ ngoại xâm 
(nhất là thời kì đế quốc Mông 
- Nguyên đang mở rộng xâm 
lược).
Tại sao nhà Trần chỉ kén - Tăng độ tin cậy, bảo vệ 
chọn những thanh niên khoẻ vua, kinh đô
mạnh ở quê hương họ Trần 
để tuyển vào cầm quân? ( 
Khá-Giỏi)
 Quân đội nhà Trần còn được + Chính sách “ngụ binh 
tuyển chọn theo chính sách và nông”.
chủ trương nào? ( Yếu ) + Chủ trương “quân cốt 
 tinh nhuệ không cần 
 nhiều”.
Bên cạnh việc XD quân đội, -Tăng cường tuần tra, cử 
nhà Trần đã làm gì để củng tướng giỏi canh giữ nơi 
cố quốc phòng? hiểm yếu.
Giảng: Cấm quân: đạo 
phòng?
Quan sát H27 <hình vẽ trang 
trí>.
 Em có nhận xét gì về H27. *Giống:
 Việc xây dựng quân đội nhà - 2 Bộ phận.
Trần có gì khác và giống so - Chính sách ngụ binh 
với thời Lý ? nông.
 ( Khá-Giỏi) *Khác:
 - Tuyển cấm quân quê họ 
 Trần.
 -“Cốt tinh nhuệ, không 
 cần đông rèn luyện võ 
 nghệ, học binh pháp”.
 =>Lực lượng quân đội 
Kiến thức 9 : 7’ Đời sống vững manh hơn.
văn hoá. 2.SỰ PHÁT TRIỂN 
Thời Trần các tín ngưỡng cổ VĂN HOÁ.
truyền vẫn phổ biến trong a. Đời sống văn hoá. nhân dân 
 Hãy kể tên một vài tín -Tín ngưỡng: 
ngưỡng trong nhân dân? Thờ tổ tiên, Thờ anh 
( HS Yếu) hùng, Thờ người có - Các tín ngưỡng cổ 
 công. truyền được duy trì và 
 Đạo Phật thời Trần so với - Đạo phật, nho giáo có phần phát triển 
thời Lý như thế nào? phát triển mạnh. như: tục thờ cúng tổ 
GV giảng: Đạo Phật không tiên và các anh hùng 
trở thành quốc giáo và không dân tộc... 
ảnh hưởng đến chính trị, chùa 
chiền không là nơi dạy học - Đạo Phật phát triển 
mà trở thành trung tâm sinh nhưng không bằng 
hoạt văn hoá. thời Lý.
 So với đạo Phật, Nho giáo 
phát triển như thế nào? 
- Giảng: Các nhà nho giữ vị - Nâng cao,chú ý hơn do - Nho Giáo ngày càng 
trí cao trong bộ máy nhà nước nhu cầu xây dựng bộ phát triển, địa vị Nho 
trọng dụng; Trương Hán Siêu, máy nhà nước của g/c giáo ngày càng cao và 
Chu Văn An ..Từ xưa đến thống trị được trọng dụng.
nay nhân dân lao động điều - Các nhà nho giữ vị trí 
yêu thích hoạt động văn nghệ, cao trong bộ máy nhà 
thể thao . nước được trọng 
Sinh hoạt văn hoa thời Trần dụng<Trương Hán Siêu, 
được thể hiện như thế nào? Chu Văn An>...
Em hãy nêu những tập quán 
sống giản dị trong nhân dân
 - Tập quán: Nhân dân đi 
Trong nhân dân có những chân đất, quần đen, áo tứ 
hình thức sinh hoạt văn hoá thân, cạo trọc đầu.
nào? ( HS Yếu) - Hình thức sinh hoạt: - Các hình thức sinh 
 + Nhân dân thích ca hát, hoạt văn hoá: Ca hát, 
 nhảy múa. nhảy múa...được duy 
THGDMT : Nhận xét hoạt + Tập võ nghệ. trì và phát triển.
động văn hoá dưới thời + Đấu vật...
Trần? (Khá- Giỏi) - Bên ngoài giản dị song 
Giao1 dục tinh thần lao động bên trong chứa đựng 
sáng tạo trong xây dựng kinh lòng yêu nước sâu 
tế văn hóa sắc,tinh thần thượng 
- Giảng: Bên ngoài rất giản dị võ,đậm đà bản sắc văn 
nhưng ẩn chứa bên trong con hoá dân tộc
người họ là tinh thần thượng 
võ, lòng yêu quê hương đất 
nước.
Kiến thức 10 : 7’ Văn học 2.Văn học
 Văn học thời Trần có đặc - Phong phú mang đậm - Bao gồm cả văn học điểm gì?( HS Yếu) bản sắc văn hoá dân tộc chữ Hán và chữ Nôm 
Các tác phẩm văn học thời kì - Tinh thần yêu nước và chứa đựng nhiều nội 
nàý có nội dung ntn? niềm tự hào dân tộc dung phong phú, đậm 
 Kể tên một số tác phẩm mà - Hịch tướng sĩ, Phò giá đà bản sắc dân tộc, 
em biết? (HS Yếu) về kinh, Phú sông BĐ chứa đựng lòng yêu 
- Khẳng định: Văn học thời “Ta thường tới bữa quên nước, làm rạng rỡ văn 
kì này rất phát triển, bao gồm ăn nửa đêm vỗ gối...”. hoá Đại Việt.
cả văn học chữ Hán và chữ -Tác giả, tác phẩm tiêu 
Nôm. Các tác phẩm phản ánh biểu: Hịch tướng sĩ 
niềm tự hào dân tộc về 1 thời của Trần Quốc Tuấn, 
hào hùng lịch sử. Phú sông Bạch Đằng 
 của Trương Hán 
Kiến thức 11 : 7’ Giáo dục - Giáo dục: Siêu....
và khoa học kĩ thuật. + Mở trường học nhiều c. Giáo dục và khoa 
Giáo dục thời Trần có đặc nơi. học kĩ thuật.
điểm gì? + Tổ chức thi thường - Giáo dục: 
 xuyên. + Quốc tử giám được 
 - Cơ quan viết sử của mở rộng. các lộ, phủ 
 nước ta đều có trường học, các 
Quốc sử viện có nhiệm vụ gì? - Lê Văn Hưu đứng đầu kì thi được tổ chức 
Ai đứng đầu? ( HS Yếu) -> Phát triển mạnh trên ngày càng nhiều.
 mọi lĩnh vực và có nhiều + Lập ra quốc sử viện 
Em có nhận xét gì về tình đóng góp cho nền văn 1272 bộ “ Đại Việt Sử 
hình phát triển giáo dục, hoá dân tộc. Tạo bước Kí” của Lê văn Hưu ra 
khoa học, kĩ thuật, kinh tế phát triển cao cho nền đời.
thời Trần? (HS Khá- Giỏi) văn minh Đại Việt. - Quân sự, y học, 
 khoa học kĩ thuật : 
 cũng đạt được nhiều 
 thành tựu rực rỡ như 
 Tuệ Tĩnh, Khoa học 
 có Hồ nguyên Trừng 
 và các thợ thủ công 
 chế tạo súng thần công 
 và đóng các loại 
 thuyền lớn...
 Kiến thức 12 : 7’ Nghệ 4. Nghệ thuật điêu 
 thuật điêu khắc và kiến - Tháp phổ Minh, chùa khắc và kiến trúc.
 trúc. thành Tây Đô.
- Giới thiệu cho hs xem các - Nghệ thuật chạm khắc 
tranh ảnh về tháp Phổ Minh, rồng... - Nhiều công trình 
thành Tây Đô - Tinh xảo, rõ nét hơn có kiến trúc có giá trị cao 
Hãy kể tên các công trình kiến sừng vảy bệ vệ, uy nghi như: Tháp Phổ minh ở 
trúc, điêu khắc thời Trần? ( hơn Lý (Nam Định ), thành 
HS Yếu) tây Đô (Thanh Hóa)...
- Yêu cầu HS quan sát H38 - Nghệ thuật chạm và nhận xét hình đầu rồng so khắc tinh tế.
 với các thời trước? (HS Khá- 
 Giỏi)
- HĐ3. Hoạt động luyện tập: 3’
 - Bộ máy nhà nước thời Trần có gì khác so với thời Lý?
 - Nhà Trần đã làm gì để phục hồi và phát triển kinh tế sau những năm suy 
thoái cuối thời Lý ?
 - HS lên bảng tường thuật lại diễn biến cuộc kháng chiến lần 1, 2,3 chống 
quân Mông cổ trên lược đồ. GVNX, cho điểm
 Nêu cách đánh của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến lần 1,2, 3? ( Khá –
Giỏi)
- HĐ4. Hoạt động vận dụng, mở rộng: 3’
 - Chủ trương phát triển kinh tế của nhà Trần để lại bài học gì đối với công 
cuộc phát triển kinh tế đất nước hiện nay?
 - Tìm hiểu thêm tư liệu về Trần Quốc Toản, Trần Quốc Tuấn và cuộc chiến 
đấu của quân dân nhà Trần chống quân xâm lược Mông - Nguyên.
 - Ngày nay nước ta có những hải cảng, cửa khẩu lớn nào? Kể tên?
4. Hướng dẫn về nhà và hoạt động nối tiếp: 2’
 - Tìm hiểu về bộ “ Quốc triều hình luật” thời Trần?
 - Tìm hiểu về chế độ Thái thượng hoàng thời Trần và tác dụng của nó.
- Học bài. Xem và soạn bài 14 (phần I) : trả lời các câu hỏi sgk.
IV. Đánh giá bài học: 2’
 Nhà Trần được thành lập trong hoàn cảnh nào? (Yếu )
 Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần? ( Khá- Giỏi )
 Bộ máy nhà nước thời Trần có nét gì khác so với thời Lý?
 Nhà Trần chuẩn bị chống quân Nguyên Mông xâm lược ra sao? Tác dụng của sự 
chuẩn bị đó?
 - Trình bày những nguyên nhân thắng lợi của 3 lần kháng chiến chống quân 
 xâm lược Mông Nguyên? (Khá- giỏi)
 - Ý nghĩa lịch sử của 3 lần kháng chiến chống quân Mông Nguyên?
- Nêu một số dẫn chứng về sự phát triển của văn học, giáo dục, khoa học kĩ thuật 
thời Trần? (HS Khá- Giỏi)
- Nét độc đáo của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc thời Trần? ( HS Yếu)
V . Rút kinh nghiệm :
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
................................................................................................................ 
 Ký duyệt của tổ tuần 11 ngày 11/ 11/2020
 Tổ phó
- ND:
- HT :
- PP :
 Đinh Thu Trang