Giáo án Lịch sử 7 - Tuần 34 - Năm học 2023-2024 - Bùi Thị Kim Thoa

 Trường TH&THCS Tân Thạnh Họ và tên GV: Bùi Thị Kim Thoa
Tổ: Ngữ Văn 
 TÊN BÀI DẠY: Bài 21: VÙNG ĐẤT PHÍA NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ X 
 ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XVI
 Môn học/ HĐGD: Lịch sử 7
 Thời lượng thực hiện: 2 tiết/ tuần 34
 I. MỤC TIÊU 
 1. Về kiến thức: Quá trình khai phá vùng đất phía Nam.
 2. Về năng lực: 
 * Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học: Tìm kiếm thông tin, đọc SGK, quan sát tranh ảnh 
để tìm hiểu về vùng đất phía Nam từ đầu TK X đến đầu TK XVI
 * Năng lực chuyên biệt
 - Biết sưu tầm, khai thác tư liệu, kênh hình trong học tập lịch sử, rèn luyện 
năng lực tìm hiểu lịch sử
 3. Về phẩm chất: 
 - Bổi dưỡng tinh thần quý trọng, có ý thức bảo vệ đối với những thành tựu 
và di sản văn hoá của Chăm-pa, của cư dân sinh sống ở vùng đất Nam Bộ từ thế 
kỉ X đến đầu thế kỉ XVI để lại.
 II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
 - Một số video, tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học:
 + Lược đồ Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ X đến thế kỉ XVI
 + Video về lãnh thổ Đại Việt, Chăm-pa từ thế kỉ X đến thế kỉ XVI
 + Video về vùng Nam Bộ từ thế kỉ I đến thế kỉ XVI
 + Tranh ảnh về thành tựu văn hoá Chăm-pa, vùng đất Nam Bộ từ đầu thế 
kỉ X đến đầu thế kỉ XVI
 - Máy chiếu, máy tính
 - Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm.
 - Phiếu học tập.
 III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
 Hoạt động 1: MỞ ĐẦU
a) Mục tiêu: 
- Tạo sự tò mò, ham học hỏi và lòng khao khát muốn tìm hiểu những điều ở hoạt 
động hình thành kiến thức mới của bài học; tạo không khí hứng khởi để HS bắt đầu 
một tiết học mới. 
b) Tổ chức thực hiện: 
- GV tổ chức trò chơi Lật mảnh ghép
- HS hoạt động cá nhân, trả lời các câu hỏi để lật mở các mảnh ghép, tìm ra bức 
hình ẩn giấu phía sau. 
+ Câu 1: Từ khoảng thế kỉ VII TCN đến những thế kỉ đầu Công nguyên, trên lãnh 
thổ Việt Nam đã hình thành các quốc gia sơ kì nào? 
(Văn Lang, sau đó là Âu Lạc, Chăm-pa, Phù Nam)
+ Câu 2: Địa bàn chủ yếu của nhà nước Văn Lang là khu vực nào? 2
(Khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ)
+ Câu 3: Tôn giáo chiếm địa vị độc tôn thời Lê sơ? 
(Nho giáo)
+ Câu 4: Kể tên các danh nhân văn hoá tiêu biểu thời Lê sơ? 
(Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Lương Thế Vinh, Ngô Sĩ Liên)
Tiếp đó HS đọc nhanh kênh chữ, quan sát kênh hình giới thiệu về cụm tháp Dương 
Long và trả lời câu hỏi: 
1. Trong giai đoạn từ đầu thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI, vùng đất phía Nam của Đại 
Việt bao gồm những phần lãnh thổ nào thuộc Việt Nam hiện nay? 
2. Kênh hình gợi cho em suy nghĩ gì về vùng đất phía Nam Việt Nam từ thế kỉ X đến 
đầu thế kỉ XVI? 
- HS quan sát hình ảnh, có thể trao đổi với bạn cùng bàn để trả lời
- GV gọi đại diện 2-3 HS trình bày kết quả của mình, các HS khác nhận xét, bổ 
sung
- Trên cơ sở trả lời của HS, GV nêu ra vấn đề để định hướng nhận thức của HS và 
kết nối vào bài: Từ đầu thế kỉ X đến thế kỉ XVI, vương quốc Chăm-pa và vùng đất 
Nam Bộ tiếp tục phát triển theo tiến trình lịch sử riêng, sau đó từng bước hội nhập 
vào dòng chảy lịch sử - văn hóa Việt Nam thống nhất.
 Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
 1. Diễn biến cơ bản về chính trị của vùng đất phía Nam từ đầu thế kỉ X đến 
 đầu thế kỉ XVI
a) Mục tiêu: Nêu được những diễn biến cơ bản về chính trị của vùng đất phía 
Nam từ đầu thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI.
b) Tổ chức thực hiện
 KHBD môn Lịch sử 7-Tuần 34 của Bùi Thị Kim Thoa năm học 2023-2024 3
B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)
- HS xem video, đọc thông tin trong SGK trang 93, hoạt động cặp đôi hoàn thành 
phiếu học tập:
 a. Chăm-pa
 Thời gian Sự kiện chính trị tiêu biểu
 b. Vùng đất Nam Bộ
 Thời gian Sự kiện chính trị tiêu biểu
 Dự kiến sản phẩm:
 a. Chăm-pa
 Thời gian Sự kiện chính trị tiêu biểu
 Từ đầu thế kỉ X đến Thường xuyên xảy ra chiến tranh với 2 nước Đại Việt và 
 đầu thế kỉ XVI Cam-pu-chia
 Cuối thế kỉ XIII Chăm-pa và Đại Việt thiết lập mối quan hệ hoà hiếu 
 Nửa sau thế kỉ XIV Xung đột giữa Chăm-pa và Đại Việt lại tái diễn
 đến cuối thế kỉ XV
 b. Vùng đất Nam Bộ
 Thời gian Sự kiện chính trị tiêu biểu
 Thế kỉ VII Phù Nam bị Chân Lạp xâm chiếm, vùng đất Nam Bộ 
 thuộc quyền cai quản của Chân Lạp
 Những thế kỉ sau đó Chân Lạp không quản lí được vùng đất Nam Bộ. Nam Bộ 
 bị bỏ hoang từ thuở đó
 Cuối thế kỉ XVI Có sự xuất hiện và khai phá của người Việt
- Sau khi hoàn thành bảng, HS tiếp tục hoạt động cá nhân và trả lời câu hỏi:
1. Dựa vào phiếu học tập vừa hoàn thành, nhận xét khát quát về mối quan hệ của 
Chăm-pa và Đại Việt qua các thời kì?
(+ Từ TK X đến TK XIII chiến tranh, xung đột. 
+ Từ cuối TK XIII đến đầu TK XIV quan hệ hoà hiếu. 
+ Nửa sau TK XIV đến đầu TK XVI chiến tranh, xung đột lại tái diễn 
-> đan xen giữa xung đột và hoà hiếu)
2. Nhận xét về lãnh thổ Chăm-pa qua các thời kì? Giải thích vì sao? (Sáp nhập 
vào Đại Việt ->Thu hẹp dần)
B2: Thực hiện nhiệm vụ
GV hướng dẫn HS hoạt động nhóm (nếu cần)
HS đọc SGK, quan sát kênh hình và làm việc cặp đôi hoặc cá nhân để hoàn thành 
nhiệm vụ.
 KHBD môn Lịch sử 7-Tuần 34 của Bùi Thị Kim Thoa năm học 2023-2024 4
B3: Báo cáo, thảo luận
GV yêu cầu đại diện nhóm lên trình bày, báo cáo sản phẩm.
HS báo cáo sản phẩm (những HS còn lại theo dõi, nhận xét và bổ sung cho bạn)
B4: Kết luận, nhận định (GV)
- Nhận xét thái độ và sản phẩm học tập của HS. 
- Khắc sâu kiến thức về lãnh thổ Chăm-pa, Đại Việt qua các thời kì: 
+ Năm 1069, Lý Thánh Tông nam chinh đánh Chiêm Thành và bắt được vua 
Chiêm là Chế Củ (Jaya Rudravarman), đem về Thăng Long. Để được tha vua 
Chiêm đã cắt vùng đất phía bắc Chiêm Thành gồm ba châu Bố Chính, Ma 
Linh, Địa Lý cho Đại Việt. Những châu ấy nay ở địa hạt các huyện Quảng 
Ninh, Quảng Trạch, Bố Trạch, Tuyên Hoá, Lệ Thuỷ tỉnh Quảng Bình và 
huyện Bến Hải tỉnh Quảng Trị. 
+ Năm 1306 vua Chế Mân (Jaya Simhavarman) của Chiêm Thành cắt đất hai 
châu Ô và Rí cho vua Trần Anh Tông để làm sính lễ cưới Công chúa Huyền 
Trân của Đại Việt, vùng đất mà ngày nay là nam Quảng Trị và Thừa Thiên-Huế. 
Biên giới phía nam của Đại Việt lúc này tiến đến đèo Hải Vân.
+ Năm 1402, Hồ Quý Ly sai Hồ Hán Thương mang đại quân đi đánh Chiêm 
Thành. Vua Chiêm dâng vùng đất ngày nay là Quảng Nam, Quảng Ngãi cho nhà 
Hồ. Nhà Hồ đặt nơi đây là lộ Thăng Hoa 
+ Sau thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, lập ra nhà Lê 
sơ. Ranh giới của Đại Việt và Chăm-pa là đèo Hải Vân như ở thời Trần. 
+ Năm 1471 vua Lê Thánh Tông đưa 20 vạn quân tiến đánh vào kinh 
đô Vijaya (Bình Định) của Chiêm Thành, kinh đô Vijaya bị thất thủ. Lê Thánh 
Tông đã sáp nhập vùng đất bắc Chiêm Thành vào Đại Việt (ngày nay là 3 
tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) lập ra đạo Quảng Nam. Phần đất còn lại 
của Chiêm Thành vua Lê Thánh Tông đã chia làm 3 vương quốc Nam Bàn, Hoa 
Anh, Chăm-pa và giao cho tướng, hoàng thân còn lại của Chiêm Thành trấn giữ và 
có nghĩa vụ triều cống Đại Việt. Vua Lê cho lập 2 nước đệm là Hoa Anh và Nam 
Bàn để cư dân 2 nước Chăm-pa và Đại Việt có thể tự do sinh sống, qua lại tạo nên 
sự yên ổn lâu dài ở phía nam. Như vậy đến năm 1471 lãnh thổ Chăm-pa chỉ còn 
từ đèo Cù Mông (ranh giới giữa Bình Định và Phú Yên ngày nay) đến sông Dinh 
(Bình Thuận ngày nay)
- Chốt kiến thức và chuyển dẫn sang nội dung sau.
 2. Tình hình kinh tế, văn hoá vùng đất phía Nam từ đầu thế kỉ X đến đầu thế 
 kỉ XVI
a) Mục tiêu: Trình bày được những nét chính về kinh tế, văn hoá của vùng đất 
phía Nam từ đầu thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI.
d) Tổ chức thực hiện
B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)
- GV chia nhóm lớp thành 2 hoặc 4 nhóm
- HS đọc thông tin trong SGK tr94,95, hoạt nhóm hoàn thành nhiệm vụ: Trình bày 
khái quát những nét chính về kinh tế, văn hoá vùng đất phía Nam từ đầu thế kỉ X 
đến đầu thế kỉ XVI?
 KHBD môn Lịch sử 7-Tuần 34 của Bùi Thị Kim Thoa năm học 2023-2024 5
- HS làm trên giấy bìa A0, có thể làm dưới dạng sơ đồ tư duy hoặc bảng thống 
kê 
 Dự kiến sản phẩm:
 Lĩnh vực Thành tựu
 - Trồng lúa giữ vai trò chủ đạo.
 - Nghề đánh cá phát triển, và trở thành một ngành kinh tế quan trọng 
 của cư dân thời kì này.
 Kinh tế
 - Một số nghề thủ công được duy trì và phát triển: đồ gốm, dệt vải, 
 đóng thuyền, 
 - Buôn bán sản vật, trao đổi hàng hóa với thương nhân nước ngoài. 
 - Từ thế kỉ XI đến thế kỉ XV, Đại Việt đã tổ chức nhiều đợt di dân 
 vào vùng phía Nam. Người Việt và người Chăm sinh sống hòa thuận, 
 hòa nhập về văn hóa.
 Văn hoá
 - Người Việt tôn trọng và tiếp thu tín ngưỡng của người Chăm. 
 - Nhiều đền tháp Chăm trở thành nơi thờ cúng chung của cả người 
 Việt và người Chăm.
B2: Thực hiện nhiệm vụ
HS đọc SGK, suy nghĩ cá nhân và thảo luận nhóm.
GV hướng dẫn, hỗ trợ các em thảo luận nhóm (nếu cần).
B3: Báo cáo, thảo luận
GV: - Yêu cầu HS trả lời, yêu cầu đại diện nhóm trình bày.
- Hướng dẫn HS trình bày, nhận xét (nếu cần).
HS: - Trả lời câu hỏi của GV.
- Đại diện nhóm trình bày sản phẩm của nhóm.
- HS các nhóm còn lại quan sát, theo dõi nhóm bạn trình bày và bổ sung cho nhóm 
bạn (nếu cần).
B4: Kết luận, nhận định (GV)
- Nhận xét về thái độ học tập & sản phẩm học tập của HS.
- GV bổ sung, khắc sâu kiến thức bằng các câu hỏi:
1. Giới thiệu về các H21.6, 21.9 tr94,95?
 KHBD môn Lịch sử 7-Tuần 34 của Bùi Thị Kim Thoa năm học 2023-2024 6
2. Hoạt động kinh tế nào của Chăm-pa khiến em ấn tượng nhất? Vì sao? (Gợi ý: 
HS có thể ấn tượng nhất với hoạt động thương nghiệp của vương quốc Chăm-pa. 
Vì: từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI, Chăm-pa là điểm dừng chân của thương nhân 
và các nhà hàng hải, thám hiểm nổi tiếng thế giới như: Mác-cô Pô-lô, Từ thế kỷ 
10, các cảng của Chăm Pa đã được biết đến như là những thương cảng quan trọng 
trên Biển Đông, nằm trên hành trình thương mại đường biển giữa phương Đông và 
phương Tây vẫn được gọi là “Con đường tơ lụa trên biển”. Trong các tập du kí để 
lại, Chăm-pa được mô tả là một vương quốc xinh đẹp và giàu có).
3. Em đã được tìm hiểu về thành tựu văn hoá Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X, em 
có nhận xét gì về thành tựu văn hoá giữa hai thời kì? (Thành tựu văn hoá Chăm-pa 
thời kì này có sự phát triển trên cơ sở nền tảng của những giá trị được tạo dựng 
được từ thời kì trước. Tuy nhiên, vẫn có những nét đặc trưng riêng mang dấu ấn 
lịch sử riêng của thời kì)
+ Với hoạt động này, GV có thể tổ chức cho HS thảo luận cặp đôi, sau đó gọi đại 
diện cặp đôi trả lời trước lớp.
- Chuyển dẫn sang phần tiếp theo.
 Hoạt động 3: LUYỆN TẬP
a) Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà hs đã 
được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức 
b) Tổ chức thực hiện
B1: Chuyển giao nhiệm vụ: 
- GV tổ chức cho cả lớp hoạt động cặp đôi để trả lời các câu 1, 2 SGK tr95: 
1. Điền những sự kiện chính trị cơ bản của vùng đất phía Nam từ thế kỉ X đến 
đầu thế kỉ XVI cho phù hợp với các mốc thời gian dưới đây:
2. Liên hệ với kiến thức lịch sử đã học về vương quốc Phù Nam, em hãy nêu 
điểm khác biệt căn bản về tình hình phát triển của vùng đất Nam Bộ từ thế kỉ X 
đến đầu thế kỉ XVI so với giai đoạn trước đó (từ thế kỉ I đến thế kỉ VII). Vì sao 
lại có sự khác biệt này?
 Dự kiến sản phẩm:
Câu 1.
 KHBD môn Lịch sử 7-Tuần 34 của Bùi Thị Kim Thoa năm học 2023-2024 7
Câu 2. 
 Giai đoạn từ thế kỉ X-XVI Giai đoạn từ thế kỉ I-VII
- Buôn bán không còn phát triển - Buôn bán, giao thương đường biển phát 
nữa triển
- Nông nghiệp chủ yếu dựa vào lúa - Trồng lúa nước, chăn nuôi gà lợn, làm 
nước. gốm,...
- Văn hóa ảnh hưởng ít nhiều của - Ảnh hưởng đậm nét của văn hóa Ấn Độ, 
Ăng-Co và Trung Quốc nhiều tác phẩm nghệ thuật điêu khắc tinh 
 xảo, có giá trị cao.
-> Nhìn chung sự phát triển của vùng đất Nam Bộ từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ 
XVI còn hạn chế so với thời kì trước đó, nền kinh tế nông nghiệp vẫn giữ vai 
trò chủ đạo và chưa có nhiều thành tựu đặc biệt. 
B2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS xác định yêu cầu của đề bài và suy nghĩ, trao đổi theo cặp đôi để làm bài 
tập
- GV hướng dẫn cho HS tìm hiểu đề và làm bài tập
B3: Báo cáo, thảo luận
- GV yêu cầu HS trình bày sản phẩm của mình.
- HS trình bày, theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bài của bạn (nếu 
cần).
 KHBD môn Lịch sử 7-Tuần 34 của Bùi Thị Kim Thoa năm học 2023-2024 8
B4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét bài làm của HS.
 Hoạt động 4: VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: Nhằm vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải 
quyết những vấn đề mới trong học tập và thực tiễn, đồng thời giúp HS có mong 
muốn, nhu cầu tìm hiểu thêm các nội dung, tranh ảnh, tư liệu lịch sử, các thông 
tin có liên quan đến bài học, rèn luyện kĩ năng sưu tầm tài liệu, viết tự luận
b) Tổ chức thực hiện
- GV giao nhiệm vụ cho HS: Về nhà tìm hiểu và trả lời câu hỏi: Sưu tầm tư liệu 
từ sách, báo, internet để viết một đoạn văn giới thiệu về một di tích đền tháp 
Cham-pa được xây dựng trong giai đoạn từ thế kỷ X đến thế kỷ XVI. Theo em, 
cầm phải làm gì để bảo vệ và phát huy giá trị của di tích đó.
- HS tìm hiểu và trả lời câu hỏi theo yêu cầu sau tiết học...
- GV gợi ý cách tìm hiểu, cách trả lời câu hỏi: HS sưu tầm, tìm hiểu về một di 
tích đền tháp Chăm-pa được xây dựng trong giai đoạn từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ 
XVI, sau đó viết bài giới thiệu, trong bài giới thiệu, các em thể hiện được những 
nội dung sau:
 - Công trình tên là gì? Nằm ở đâu? Do ai xây dựng? 
 - Công trình xây dựng vì mục đích gì? 
 - Những nét đặc sắc của công trình đó? 
 - Giá trị của công trình đó?
 - Theo em, cần phải làm gì để bảo vệ và phát huy giá trị của di tích đó?
- Thời hạn nộp bài vào buổi học lần sau. Có thể nộp trực tiếp hoặc nộp lại cho 
GV qua hệ thống CNTT mà GV hướng dẫn.
- GV chốt yêu cầu và nhận xét về tiết học.
- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và chuẩn bị cho bài học sau.
 KHBD môn Lịch sử 7-Tuần 34 của Bùi Thị Kim Thoa năm học 2023-2024