Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 Ngày soạn : 19/10/2020 Tuần 8 Tiết 15 Bài 11: CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG (1075 - 1077) I. GIAI ĐOẠN THỨ NHẤT (1075 - 1076) I . Mục tiêu : 1. Kiến thức, kỹ năng , thái độ : - Kiến thức: + Âm mưu xâm lược nước ta của nhà Tống là nhằm bành trướng lãnh thổ, đồng thời giải quyết những khó khăn về tài chính và xã hội trong nước. + Cuộc tiến công tập kích sang đất Tống của Lý Thường Kiệt là hành động chính đáng. - Kĩ năng : + Sử dụng lược đồ để tường thuật cuộc tiến công vào đất Tống do Lý Thường Kiệt chỉ huy. + Phân tích, nhận xét, đánh giá các sự kiện, nhân vật lịch sử. - Thái độ : + Giáo dục cho HS lòng tự hào dân tộc và biết ơn người anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt có công lớn đối với đất nước. + Bồi dưỡng lòng dũng cảm, nhân ái và tình đoàn kết dân tộc (thể hiện trong cuộc tiến vào đất Tống) 2. Năng lực, phẩm chất cần hình thành và phát triển cho học sinh: - Năng lực: tự học, NL hợp tác, NL tái hiện, so sánh, phân tích, rút ra bài học lịch sử - Phẩm chất: Sống có trách nhiệm, có tình yêu quê hương đất nước, yêu hòa bình II . Chuẩn bị: Thầy : Bản đồ đại việt thời Lý Trần. Trò : SGK , Vở ghi . III . Tổ chức các hoạt động dạy học: 1. Tổ chức lớp: 1’( Kiểm tra sĩ số, vệ sinh) 2. Kiểm tra bài cũ : 5’ Nhà Lý được thành lập như thế nào? Vẽ sơ đồ bộ máy chính quyền ở trung ương và địa phương? Nhà Lý đã làm gì để củng cố đất nước? ( Yếu ) 2. Bài mới : - HĐ1: Hoạt động tìm hiểu thực tiễn:1’ * Khởi động: Giáo viên giới thiệu bài. Năm 981, mối quan hệ giữa hai nước được củng cố, nhưng từ giữa thế kỉ XI, quan hệ ngoại giao giữa hai nước đã bị cắt đứt bởi nhà Tống có những hành động khiêu khích xâm lược Đại Việt. - HĐ2: Hoạt động hình thành kiến thức mới: 28’ Hoạt động của giáo viên Sản phẩm hoạt động của Kết luận của giáo viên và học sinh Học sinh 1 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 Kiến thức 1: 10’ Nhà 1. Nhà Tống âm mưu Tống âm mưu xâm lược xâm lược nước ta. nước ta. Từ thế kỷ IX, tình hình Gọi HS đọc bài nhà Tống gặp phải khó Tình hình nhà Tống trước - Khó khăn tài chính. khăn , nội bộ mâu khi xâm lược Đại Việt như - Nội bộ mâu thuẫn. thuẩn, nông dân khới thế nào? ( HS Yếu ) - Nhân dân nổi dậy, Liêu, nghĩa, vùng biên cương Ha quấy phá. phía bắc nhà tống hai Để giải quyết tình hình - Xâm lược Đại Việt để giải nước Hạ - Liêu quấy khó khăn đó nhà Tống đã quyết tình hình khó khăn nhiểu... Đối phó với có âm mưu gì? trong nước nước ta, nhà Tống Để chiếm được Đại Vịêt - Xúi giục vua Cham-pa quyết định dùng chiến nhà Tống đã làm gì? ( đánh lên từ phía nam tranhđể giải quyết tình Yếu ) - Phía bắc ngăn cản việc trạng khủng hoảng buôn bán giữa 2 nước trong nước đưa nước ta Chúng tôi giục Champa - Làm suy yếu lực lượng trở thành chế độ đô hộ đánh lên từ phía Nam của nhà Lý. trong nước. nhằm mục đích gì? - Nhà Tống xúi giục Vì sao nhà Tống chuẩn bị - Vua Lý Thánh Tông mất vua Cham-pa đánh lên xâm lược Đại Việt vào 1072- cơ hội từ phía nam còn Phía thời gian này? bắc ngăn cản việc buôn bán giữa 2 nước, dụ dỗ các tù trưởng dân tộc. Kiến thức 2 : 18’ Nhà Lý 2. Nhà Lý chủ động chủ động tấn công để tấn công để phòng vệ : phòng vệ Đứng trước âm mưu xâm - Cử Lý Thường Kiệt làm a. Chuẩn bị : lược đó, nhà Lý đã đối tổng chỉ huy, tổ chức kháng - Nhà Lý chủ động dối phó bằng cách nào? chiến. phó với nhà Tống: Cử Cho biết một vài nét về - Họ Ngô tên Tuấn “tươi Lý Thường Kiệt làm Lý Thường Kiệt? ( Yếu ) đẹp lạ thường”. Sinh 1019 tổng chỉ huy, tổ chức Giảng: Lý Thường Kiệt phường Thái Hoà- Thăng kháng chiến. cùng quan sỹ ngày đêm Long ham học binh thư, - Quân đội luyện tập luyện tập, mộ thêm binh giỏi võ nghệ cất cánh tài thường xuyên . lính quyết làm thất bại âm năng phi thường 23 tuổi - Chủ trương của nhà mưu xâm lược của nhà làm quan. Lý Thái Tông Lý là tấn công trước để Tống.Lý Thường Kiệt đưa nhận làm con nuôi đổi họ tự vệ. Lý Đạo Thành, một đại Lý. thần có uy tín cùng làm - 6/1105 mất, thọ 86 tuổi, việc nước. trước khi mất 1 năm ông + Vua Lý Thánh Tông và vẫn là 1 vị tướng: Thái uý Lý Thường Kiệt Là người trung quân, ái chỉ huy đạo quân khoảng quốc, ý chí, phẩm chất... 5 vạn quân đánh Champa. Xây dựng bộ máy nhà Vua Champa bị bắt làm tù nước, đoàn kết dân tộc-> binh, buộc Champa phải sức mạnh. 2 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 cắt 3 châu(thuộc vùng đất Đập tan âm mưu xâm lược Quảng Bình, Quảng Trị Tống, Chăm Pa. ngày nay) để chuộc vua về. Trước tình hình quân - Chủ trương của nhà Lý là Tống như vậy, Lý Thường tấn công trước để tự vệ. Kiệt chủ trương đáng giặc như thế nào? Giảng: Câu nói của Lý Thường Kiệt" ngồi yên đợi giặc... chặn thế mạnh của giặc" thể hiện điều gì? (Nhấn mạnh: Đây là cuộc tấn công để bảo vệ thuộc địa chứ không phải xâm lược). Em hãy thuật lại diễn Trình bày theo lược đồ. b. Diễn biến : biến của cuộc kháng +10/1075 Lý Thường Kiệt Tháng 10-1075, Lý chiến chống Tống 1075 ? và Tông Đản chỉ huy 10 Thường Kiệt và Tông ( Khá – giỏi) vạn quân đánh vào đất Đản chỉ huy hơn 10 vạn Giảng: Tháng 10- 1075, Tống. quân tiến vào đất Tống. 10 vạn quân ta chia làm 2 + Lý Thường Kiệt cho yết Lý Thường Kiệt cho yết đạo tấn công vào đất bảng nói rõ cuộc tiến công bảng nói rõ mục đích Tống: để tự vệ cuộc tấn công để tự vệ. + Quân bộ do các tù Nhận xét bổ xung. - Sau tiêu diệt các căn trưởng là Tông Đản và cứ của giặc , Lý Thân Cảnh Phúc chỉ huy Thường Kiệt kéo quân vượt biên giới đánh châu tấn công Ung Châu . Ung. + Quân thuỷ do Lý Thường Kiệt chỉ huy theo vùng ven biển Quảng Ninh đổ bộ vào châu Khâm và châu Liêm. Lý Thường Kiệt sau khi phá huỷ các kho tàng của giặc, tiến về bao vây thành Ung Châu. Để cô lập và tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân Trung Quốc, Lý Thường Kiệt đã cho yết bảng noi rõ mục đích của cuộc tiến công của mình. Em có suy nghĩ gì về chủ - Táo bạo, độc đáo, sáng trương của Lý Thường tạo, diệt giặc từ đầu-> Tống 3 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 Kiệt ? không kịp trở tay Mục tiêu tiến công của Lý - Nơi tập trung binh lương: Thường Kiệt là ở những Châu Ung và Châu Khâm, địa điểm nào? Châu Liêm Mục đích làm việc đó là - Phá sự chuẩn bị Tống gì?(Yếu ) được nhân dân Tống ủng Cuộc tập kích diễn ra hộ. nhanh chong làm cho các căn cứ quân sự của nhà Tống bị giáng nhiều đòn nặng nề. Tại sao nói đây là cuộc - Phá kho binh lương-> rút tấn công để tự vệ mà quân, không xâm lược, không phải là cuộc tấn không cướp bóc nhân dân công xâm lược? ( Khá – giỏi) Việc chủ động tấn công có - Làm chậm bước tiến của ý nghĩa như thế nào? ( HS Tống đẩy chúng vào tình Yếu ) trạng bị động lúng túng-> - Liên hệ, giáo dục: Quân khó khăn. Tống xâm lược nước ta năm 981 đã bị Lê Hoàn đánh bại nhưng chúng vẫn không từ bỏ ý định xâm lược nước ta và lần này vẫn bị thất bại. Sau đó Lý Thường Kiệt vẫn cho nhân dân miền biên giới buôn bán trao đổi bình thường điều này thể hiện mối quan hệ hòa hiếu nhưng trên cơ sở độc lập tự chủ Với thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống Tống, Lý Thường Kiệt là lừng danh nhất ở thế kỉ XI. -Sau khi Lý Thánh Tông mất, Lý Nhân Tông mới 7 tuổi, vương phi Ỷ Lan nhiếp chính cùng với sự tài giỏi độc đáo của Lý Thường Kiệt... Đã huy động cả nước vào trận tạo cho thế nước ở đỉnh cao ngàn trượng đè bẹp quân 4 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 thù. Đại Việt ra khỏi chiến tranh với hào quang chiến thắng quanh vương miện để đất nước bước nhanh trên con đường cường thịnh, văn hiến. Kết quả?. c. Kết quả Việc chủ động tấn công - Làm chậm bước tiến của Sau 42 ngày đêm, quân của ta có ý nghĩa như thế Tống đẩy chúng vào tình ta đã làm chủ thành nào? trạng bị động lúng túng-> Ung Châu, tướng giặc khó khăn. phải tự tử. d. ý nghĩa Làm thay đổi kế hoạch và làm chậm lại cuộc tấn cỗng xâm lược của nhà Tống vào nước ta. - HĐ3: Hoạt động luyện tập: 3’ - Diễn biến cuộc tiến công của Lí Thường Kiệt trên lược đồ? - Tường thuật lại cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt bằng lược đồ? - HĐ4: Hoạt động vận dụng, mở rộng: 3’ - Kể những câu chuyện về nhân vật lịch sử Lí Thường Kiệt? 4. Hướng dẫn về nhà và hoạt động nối tiếp: 2’ - Tìm hiểu thêm những tư liệu liên quan đến giai đoạn lịch sử trên. - Học bài và soạn bài 11 theo câu hỏi hướng dẫn SGK IV. Đánh giá bài học: 2’ - Âm mưu xâm lược Đại Việt của nhà Tống? - Nhà Lý đã dùng cách nào để đối phó với âm mưu của nhà Tống? - Em hãy thuật lại diễn biến của cuộc kháng chiến chống Tống 1075 ? ( Khá – giỏi) - Kết quả và ý nghĩa của cuộc tấn công chủ động của nhà Lý? V. Rút kinh nghiệm : ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 5 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 Ngày 19/10/2020 Tuần 8 – Tiết 16 Bài 11 CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG (1075 - 1077) II. GIAI ĐOẠN THỨ HAI(1076- 1077) (Tiếp theo) I. Mục tiêu : 1. Kiến thức , kỹ năng, thái độ: - Kiến thức: Diễn biến sơ lược cuộc kháng chiến chống Tống ở giai đoạn 2 và thắng lợi to lớn của quân dân Đại Việt - Kĩ năng : Sử dụng lược đồ để thuật lại cuộc chiến trên sông Như Nguyệt - Thái độ : Giáo dục lòng tự hào về tinh thần bất khuất chống ngoại xâm của dân tộc ta thời Lý. II . Chuẩn bị : - Giáo viên: Lược đồ trận chiến tại phong tuyến Như Nguyệt Tư liệu về Lý Thường Kiệt - Hsinh: Bài soạn , vở ghi III . Tổ chức các hoạt động dạy học : 1 . Ổn định lớp : 1’( Kiểm tra sĩ số, vệ sinh) 2 . Kiểm tra bài cũ : 4’ Trình bày âm mưu xâm lược Đại Việt của nhà Tống Trước âm mưu xâm lược của quân Tống triều Lý đã làm gì? Đáp án: - Nhà Tống âm mưu xâm lược nước ta để giải quyết khó khăn trong nước. - Cử Lý Thường kiệt làm tổng chỉ huy tổ chức kháng chiến. - Quân đội luyện tập thường xuyên, đánh trả các cuộc quấy phá, đem quân đánh Chămpa, đánh bại ý đồ tiến công phối hợp của nhà Tống và Chămpa. 3. Bài mới : - HĐ1: Hoạt động tìm hiểu thực tiễn: * Khởi động: Giáo viên giới thiệu bài. Sau khi rút quân về nước Lý Thường Kiệt ra lệnh cho các địa phương chuẩn bị phòng bố các nơi hiểm yếu gần biên giới phía Bắc Đại Việt đặc biệt là xây dựng phòng tuyến trên bờ phía Nam sông Như Nguyệt để chống quân xâm lược. - HĐ2: Hoạt động tìm tòi kiến thức mới: 28’ Hoạt động của giáo viên Sản phẩm hoạt động của Kết luận của giáo và học sinh Học sinh viên 6 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 Kiến thức 1 : 12’ Kháng 1) Kháng chiến bùng chiến bùng nổ. nổ : Gọi HS đọc bài. Sau khi rút quân khỏi Ung - Hạ lệnh cho các địa Lý Thường Kiệt hạ Châu, Lý Thường Kiệt đã phương chuẩn bị bố lệnh cho các địa làm gì? ( HS Yếu) phòng. phương ráo riết chuẩn Giảng: Dự kiến địch kéo bị bố phòng. vào nước theo hai hướng, Lý Thường Kiệt đã bố trí ( sử dụng lược đồ): + Một đạo quân chặn giặc ở vùng biển Quảng Ninh, không cho thuỷ quân địch vượt qua. + Đường bộ được bố trí dọc tuyến sông Cầu qua đoạn Như nguyệt và xây dựng chiến tuyến Như Nguyệt không cho giặc vào sâu. + Ngoài ra các tù trưởng dân tộc ít người ở gần biên giới đã cho quân mai phục những vị trí chiến lược quan trọng. - Chọn phòng tuyến THMT: sông Cầu là nơi đối Tại sao Lý Thường Kiệt - Vì đây làvị trí chặn phó với quân Tống. chọn sông Cầu làm phòng ngang các hướng tiến công tuyến chông quan Tống? ( của giặc từ phía Bắc-> HS Khá- giỏi) Thăng Long - Nó được ví như một chiến hào tự nhiên giặc khó có thể vượt qua. Phòng tuyến sông Cầu - Đắp bằng đất cao, vững được xây dựng như thế chắc, cắm cọc tre, dậu tre nào? dày đặc dai 100 km. a) Diễn biến Sau thất bại ở Ung Châu, - Cho quân xâm lược Đại Cuối năm 1076, quân nhà Tống đã làm gì? (HS Việt. Tống kéo vào nước ta. Yếu) Nghe. Năm 1077, nhà Lý đã Giảng: đánh nhiều trận nhỏ - Cuối năm 1076, 10 vạn bộ cản bước tiến của quân binh tinh nhuệ, một vạn giặc. ngựa chiến, 20 vạn dân phu do Quách Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy tiến vào nước ta. - Lý Kế Nguyên đã Một đạo quân do Hoà Mâu mai phục và đánh 10 dẫn đầu tiếp ứng theo trận liên tiếp ngăn 7 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 đường biển. bước tiến đạo quân - Năm 1077, quân dân Đại thuỷ của giặc. Việt đã đánh những trận nhỏ để cản bước tiến của chúng. Khi đến phòng tuyến Như Nguyệt, quân Tống phải đòng quân ở bên bờ Bắc chờ thuỷ quân đến. b) Kết quả Trước mặt chúng là sông và Quân Tống đóng quân bờ bên kia là chiến luỹ kiên ở bờ bắc sông Cầu cố. không lọt vào sâu Vì sao chúng đóng trại tại - Bị cản bởi sông và được. bờ Bắc Sông Như Nguyệt? phòng tuyến... Em thấy tình thế của giặc lúc này ra sao? ( HS Khá- giỏi) Quân thuỷ của giặc gặp khó - Lúng túng, bị động, khó khăn gì? tiến - Thuỷ quân của chúng đã bị Lý Kế Nguyên chặn Hoạt động 2 : 16’ Cuộc đánh 10 trận tại Quảng 2) Cuộc chiến đấu chiến đấu trên phòng Ninh không thể hỗ trợ trên phòng tuyến tuyến Như Nguyệt . được. Như Nguyệt Trình bày diễn biến của cuộc chiến trên phòng tuyến a) Diễn biến như Nguyệt ? - Cuối năm 1076 , nhà * Dùng lược đồ trận chiến Tống cử một đạo quân tại phòng tuyến Như Nguyệt lớn theo hai đường để miêu tả trận chiến đấu; thủy bộ tiến hành xâm Chờ mãi không thấy thuỷ lược nước ta . quân đến, Quách Quỳ đã - Tháng 1 1077 , 10 cho quân đóng bè vượt sông vạn quân bộ do Quách đánh vào phòng tuyến của Quỳ và Triệu Tiết cho ta. quân vượt sông đánh Quân nhà Lý đã kịp thời phòng tuyến của ta phản công làm cho chúng nhưng bị quân ta phản không tiến vào được. Vào công quyết liệt. buổi đêm khi hai bên ngừng chiến, từ đền thờ hai vị thần Trương Hống và Trương Hát (tướng của Triệu Quang Phục) trên bờ sông vang lên những câu thơ " Nam quốc sơn hà..." Bài thơ được nhắc lại nhiều lần mạnh mẽ vang xa làm tăng sức mạnh quyết 8 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 chiến, quyết thắng cho quân ta. Quân giặc sợ hãi chán nản khiến cho Quách Quỳ phải hạ lệnh cho các tướng sĩ "Ai còn bàn đánh sẽ chém". Theo em tình thế quân giặc - Chán nản, sợ hãi, bạc lúc này ra sao? ( Yếu) nhược Trước tình thế đó, Lý - Một đêm cuối xuân Thường kiệt không cho mở 1077, nhà Lý cho quân các cuộc phản công ngay vượt sông bất ngờ đánh mà đến tận cuối mùa xuân vào đồn giặc. năm 1077, đang đêm Lý Thường Kiệt cho quân lặng lẽ vượt sông Như Nguyệt bất ngờ đánh vào các doanh trại của giặc. Quân Tống thua to và lâm b) Kết quả vào tình thế khó khăn tuyệt + Quân giặc "mười vọng. phần chết đến năm sáu Lý Thường Kiệt kết thúc phần". chiến tranh bằng biện pháp + Quách Quỳ chấp thương lượng giảng hoà. nhận "giảng hoà" và Quách Quỳ chấp nhận ngay rút quân về nước. và rút quân về nước. Vì sao đang ở thế thắng - Nhân đạo, tránh đổ máu mà Lý Thường Kiệt lại cử cho nhân dân và giảm >< người đến thương lượng giữa hai nước, đây là việc giảng hoà với giặc? (HS làm cao cả, sáng suốt mà Khá- giỏi) sau này ở một số cuộc kháng chiến ta vẫn duy trì Nêu những nét độc đáo - Tấn công trước để tự vệ. trong cách đánh giặc của - Chặn giặc bằng phòng Lý Thường Kiệt? (HS Khá- tuyến... giỏi) - Đề nghị giảng hoà khi giặc thua. Trận chiến trên phòng - Ngâm thơ đánh vào tinh tuyến Như Nguyệt thắng lợi thần chúng. là do đâu? Chiến thắng ở phòng tuyến - Là trận đánh tuyệt vời - Ý nghĩa: Như Nguyệt có ý nghĩa gì? trong lịch sử chống giặc + Là trận đánh tuyệt (HS Yếu) ngoại xâm của dân tộc. vời trong lịch sử chống + Nền độc lập tự chủ của giặc ngoại xâm của dân Đại Việt được củng cố. tộc. + Buộc nhà Tống phải từ + Nền độc lập tự chủ 9 Giaó án Lịch sử 7 Tuần 8 bỏ mộng xâm lược Đại của Đại Việt được Việt. củng cố. + Nhà Tống từ bỏ mộng xâm lược Đại Việt - HĐ3: Hoạt động luyện tập: 3’ Hãy kể công lao của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống. - HĐ4. Hoạt động vận dụng, mở rộng: 3’ Kể những câu chuyện về nhân vật lịch sử Lí Thường Kiệt? 4. Hướng dẫn về nhà và hoạt động nối tiếp: 2’ - Tìm hiểu thêm những tư liệu liên quan đến giai đoạn lịch sử trên. - Học bài, soạn bài mới theo câu hỏi SGK. IV . Đánh giá bài học: 2’ Tại sao Lý Thường Kiệt chọn sông Như Nguyệt để lập phòng tuyến? - Trình bày diễn biến trận chiến Như Nguyệt bằng bản đồ? (HS Khá- giỏi) - Nêu ý nghĩa lịch sử của chiến thắng chống quõn Tống xăm lược lần thứ 2 (1076-1077)? (HS Yếu) V . Rút kinh nghiệm : ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... Ký duyệt của tổ tuần 8 ngày 21 /10 /2020 - ND: - HT: - PP : 10
Tài liệu đính kèm: