Giáo án Ngữ văn 7 - Tiết 28, Văn bản: Bạn đến chơi nhà - Năm học 2018-2019 - Trường THCS B xã Hưng Phú

 PHÒNG GD&ĐT PHƯỚC LONG
TRƯỜNG THCS B XÃ HƯNG PHÚ 
 GIÁO ÁN THI GIÁO VIÊN GIỎI VÒNG HUYỆN
 MÔN NGỮ VĂN 7
Ngày soạn: 22/09/2018 Ngày dạy: 01/10/2018
Tiết: 28 Tuần: 8
 Văn bản:
 BẠN ĐẾN CHƠI NHÀ
 (Nguyễn Khuyến)
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức 
 - Sơ giản về tác giả Nguyễn Khuyến.
 - Sự sáng tạo trong việc vận dụng thể thơ Đường luật, cách nói hàm ẩn sâu sắc, 
thâm thuý của Nguyễn Khuyến trong bài thơ
 2. Kĩ năng
 - Nhận biết được thể loại của văn bản.
 - Đọc, hiểu văn bản thơ Nôm Đường luật thất ngôn bát cú.
 - Phân tích một bài thơ Nôm Đường luật.
3. Thái độ
 Giáo dục tình cảm bạn bè cho học sinh
II. CHUẨN BỊ
 - Thầy: SGK, giáo án, SGV, bảng phụ.
 - Trò: SGK, soạn bài.
III. CÁC BƯỚC LÊN LỚP
 1. Ổn định lớp.
 2. Kiểm tra bài cũ.
 Đọc thuộc lòng bài thơ Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan.
 Nêu tâm trạng của tác giả được thể hiện trong bài thơ.
 3. Nội dung bài mới.
 Tình bạn là một trong số những đề tài có truyền thống lâu đời của lịch sử văn học 
Việt Nam. Bạn đến chơi nhà của Nguyễn Khuyến là một bài thơ thuộc loại hay nhất trong 
đề tài tình bạn và cũng thuộc loại hay nhất trong thơ Nguyễn Khuyến nói riêng, thơ Nôm 
Đường luật Việt Nam nói chung.
 Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cơ bản
Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
- Gọi hs đọc phần chú thích * - HS đọc chú thích. I. Tìm hiểu chung
trong sgk. 1. Tác giả
- Trình bày những hiểu biết - HS dựa vào Sgk Nguyễn Khuyến (1835- 1909), quê ở 
của em về tác giả Nguyễn trình bày. tỉnh Hà Nam. Đỗ đầu ba kì thi nên 
Khuyến? được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ. 
Gv: Nguyễn Khuyến nhà rất Ông là nhà thơ lớn của dân tộc
nghèo nhưng thông minh, học 
giỏi. Phần lớn cuộc đời sống 
ở quê (trừ 10 năm làm quan). 
 1 Sáng tác của ông xoay quanh 
những nội dung: bộc bạch - Nghe
tâm sự của mình, viết về cảnh 
vật cuộc sống quê hương, chế 
giễu, đã kích những kẻ tham 
lam, ích kỉ, cơ hội. Một số tác 
phẩm tiêu biểu: Chùm thơ thu Hs trả lời 2. Tác phẩm
(Thu điếu, Thu vịnh, Thu Bài thơ được sáng tác trong thời 
ẩm), Tiến sĩ giấy, gian khi ông đã từ quan về quê sống 
- Bài thơ ra đời trong hoàn ở Yên Đổ.
cảnh như thế nào?
Hoạt động 2: Đọc – tìm hiểu văn bản 
- GV hướng dẫn cách đọc với II. Đọc - hiểu văn bản
giọng chậm rãi, ung dung, 1. Đọc
pha chút hóm hỉnh. Giọng chậm rãi, ung dung, hóm hỉnh.
- Gv đọc mẫu. - Chú ý lắng nghe.
- Gọi Hs đọc tiếp văn bản. - Hs đọc văn bản
- Gv nhận xét, uốn nắn giọng - Lắng nghe.
đọc cho hs.
- Gọi HS giải thích từ khó. - Tìm hiểu từ khó 2. Chú thích
 trong văn bản. Nước cả: nước đầy, nước lớn.
 Khôn: không thể, khó.
 Chửa: chưa.
 Rốn: cuống hoa.
- Bài thơ được viết về đề tài - Đề tài tình bạn. 3. Đề tài
gi? Viết về đề tài tình bạn.
- Bài thơ có phương thức biểu - Phương thức tự sự, 4. Phương thức biểu đạt
đạt như thể nào? miêu tả. Tự sự kết hợp với miêu tả.
- Bài thơ thuộc thể thơ nào? - Thể thơ thất ngôn 5. Thể thơ
Căn cứ vào đâu mà em biết? bát cú Đường luật (Có Thất ngôn bát cú Đường luật.
 8 câu, mỗi câu 7 chữ, 
 gieo vần bằng ở các 
 câu1, 2, 4, 6, 8, câu 
 3,4 đối, câu 5, 6 đối)
- Bài thơ được chia làm mấy - Trao đổi, phát biểu 6. Bố cục: Chia làm 3 phần
phần? Em có nhận xét gì về - Không theo kết cấu - Phần 1: Câu 1: Cảm xúc khi bạn 
bố cục đó? truyền thống (Đề, đến thăm.
=> GV chốt lại ý: Đây là sự thực, luận, kết) - Phần 2: Câu 2 đến câu 7: Giãi bày 
sáng tạo tuyệt vời của tác giả hoàn cảnh gia đình.
tạo nên nên nét mới, nét độc - Phần 3: Câu 8: Cảm xúc về tình 
đáo cho bài thơ. bạn.
Hoạt động 3: Tìm hiểu nội dung văn bản
 Đọc câu thơ 1? - Đọc III.Tìm hiểu nội dung văn bản
- Cụm từ đã bấy lâu nay - Thời gian đã rất lâu 1.Cảm xúc khi bạn đến thăm
thông báo cho chúng ta biết chưa gặp bạn. - Thời gian: đã bấy lâu
điều gì?
- Từ ngữ xưng hô nào được -> Xưng hô: bác 
Nguyễn Khuyến dùng để gọi thân mật, trân trọng
 2 bạn? Cách xưng hô có ý 
nghĩa gì? - Xưng hô: bác thân mật, trân 
- Nhận xét về giọng điệu của - Mộc mạc, giản dị, tự trọng
câu thơ này? nhiên.
- Qua lời chào, em biết được - Suy nghĩ.
điều gì về quan hệ của - Bền chặt, thân thiết.
Nguyễn Khuyến với bạn 
mình ? => hồ hởi, vui mừng.
- Em hình dung tâm trạng của 
chủ nhà khi có bạn đến thăm?
GV: Câu thơ thứ nhất như => Niềm vui sướng, hồ hởi khi có 
một tiếng reo, vui, diễn tả sự bạn đến thăm.
xa cách, nhớ mong, niềm xúc 
động, vui sướng vô hạn của - Là cách ứng xử đẹp, 
nhà thơ cách nói năng tế nhị, 
- GDKNS cho học sinh về khiêm nhường, tôn 
cách cư xử: Qua thái độ này trọng người đối thoại, 
em học tập được ở tác giả là thái độ chân tình, 
điều gì? cởi mở, gần gũi đối 
 với bạn bè.
- Theo em lẽ thường khi có ân cần, chu đáo 
khách ở xa đến thăm thì chủ 
nhà sẽ tiếp đón như thế nào? 
Khi nhà em có khách thì tiếp 
đãi ra sao ?
Chuyển ý : Vậy thì nhà thơ 
Nguyễn Khuyến sẽ tiếp đãi 
bạn của mình như thế nào ?
- Hẳn là nhà thơ muốn tiếp 
đón bạn thật thịnh tình, chu - Không thực hiện 
đáo, nhưng câu thơ: Trẻ thời được. Cái lí mà chủ 2. Hoàn cảnh gia đình
đi vắng, chợ thời xa, ta thấy nhà đưa ra thật chính 
ông có làm được như vậy đáng, cho nên bạn đến 
không? chơi mà không có 
- Vậy nhà thơ đã nghĩ đến món ăn cao sang đãi 
những món ăn có sẵn nơi bạn.
vườn nhà. 
- với 4 câu thơ tiếp theo tác - Cây nhà lá vườn - Hoàn cảnh rất éo le có vẻ như có rất 
giả đã nhắc đến những sản vật Liệt kê, phép đối,.. nhiều sản vật (cá, gà, cải, cà, ) để 
nào? Nghệ thuật nào đã được đãi bạn nhưng thực ra chẳng có gì.
sử dụng?
- Em có nhận xét gì về những -> mọi thứ sản vật có 
sản vật mà tác giả đưa ra? mà lại như không.
? Nếu hiểu đây là hoàn cảnh - Quan sát sgk. - Nghệ thuật liệt kê, phép đối nhằm 
thật thì em hiểu chủ nhân là -> Thật thà, chất phác. làm nổi bật cái không có.
người như thế nào? tình cảm - tình cảm với bạn 
của ông với bạn ra sao? chân thật , không 
 khách sáo
- Và cái không còn được đẩy - Thảo luận.
 3 lên đỉnh điểm ở câu thơ nào ? - Nói quá để thực tế 
 nếu có thiếu, không 
Gv: Cái “không” được đẩy được như ý thì bạn 
tới tận cùng là “trầu không cũng thông cảm. Đó là => thiếu vật chất nhưng đủ đầy tình 
có” nghĩa là không có đến cả cách thể hiện sự quý cảm
cái tối thiểu nhất cho nghi lễ mến bạn hiền.
tiếp khách “Miếng trầu là - Trình bày.
đầu câu chuyện”. - Tác giả nói những 
?- Bạn quý đến chơi mà cái “không” về vật 
không có gì để đãi bạn, dựng chất để làm nổi bật cái 3. Cảm nghĩ về tình bạn 
lên một tình huống éo le như “có” về tinh thần.
vậy nhà thơ có dụng ý gì? Ta với ta quan hệ gắn bó, hòa 
- Gd tình bạn cho hs. hợp.
- Gọi HS đọc câu cuối. - Đọc
?Cụm từ “ta với ta” ở đây là - Thảo luận
ai? Trong hoàn cảnh gặp gỡ + “ta với ta”: tuy hai 
bạn bè ở đây “ ta với ta” có ý mà một như một 
nghĩa gì? thể thống nhất: sự gần 
 gũi, gắn bó chan hòa 
 của 2 người.
- Cụm từ này giúp người đọc -> Quan niệm về tình -> Một tình bạn đẹp vượt lên trên 
nhận ra cái có duy nhất không bạn chân thật, đậm đà, mọi lễ nghi, vật chất thông thường.
gì sánh được đó là gì ? thắm thiết.
-> Kh¼ng ®Þnh: T×nh b¹n lµ 
trªn hÕt, kh«ng thø vËt chÊt - Thảo luận
nµo cã thÓ thay thÕ ®­îc t×nh 
b¹n tri ©m tri kỉ.
- Theo em có gì khác trong 
cụm từ” ta với ta” ở bài thơ 
này so với bài qua đèo ngang 
đã học?
* Giống: Đều kết thúc bằng 
ba từ “ ta với ta”, đều trực 
tiếp thể hiện cảm xúc tâm 
trạng của chủ thể trữ tình, đều 
gợi mở cho người đọc.
* Khác:
+ Qua Đèo Ngang: Đó là tác 
giả với chính mình, bộc lộ nỗi 
cô đơn trước cảnh Đèo Ngang 
hoang vắng 
+ Bạn đến chơi nhà : Tác giả 
với bạn tuy hai mà một thể 
hiện một tình bạn gắn bó, 
thân thiết, chân thật, đậm đà. 
 ? Nét độc đáo trong bài thơ? - Trình bày. 4. Tổng kết:
 - Sáng tạo tình huống a. Nghệ thuật:
 khó xử - Sáng tạo tình huống khó xử, lập ý 
?- Em nhận xét ngôn ngữ của - Lập ý bất ngờ. bất ngờ.
 4 bài thơ? - Suy nghĩ. - Giọng thơ hóm hỉnh, đùa vui.
 - Vận dụng ngôn ngữ, thể loại điêu 
?- Bài thơ giúp em hiểu thêm - Trình bày. luyện.
điều gì về tình bạn? b.Ý nghĩa:
 Bài thơ thể hiện một quan niệm về 
 tình bạn, quan niệm đó vẫn còn có ý 
 - Đọc nghĩa, giá trị lớn trong cuộc sống con 
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ người hôm nay.
 * Ghi nhớ (sgk)
4. Củng cố.
 - Bài thơ cho em hiểu thêm điều gì về tình bạn? Em sẽ làm thế nào để có một tình 
bạn đẹp?
 - Gv hệ thống lại nội dung bài học.
5. Hướng dẫn học tập.
 - Học thuộc lòng bài thơ. Nắm vững nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
 -Viết một đoạn văn ngắn về tình bạn đẹp của Nguyễn Khuyến.
 - Soạn bài: Xa ngắm thác Núi Lư, trả lời các câu hỏi phần đọc hiểu văn bản trong 
SGK.
IV. Rút kinh nghiệm.
- Thầy: ..
 .
- Trò: .
 .
 Hưng Phú, ngày 24 tháng 09 năm 2018
 Duyệt của lãnh đạo
 Hiệu trưởng
 5