Bài giảng Ngữ văn 7 - Tiết 83: Câu đặc biệt

 KIỂM TRA BÀI CŨ
Trong các câu sau, câu nào là câu 
 rút gọn?
a) Mùa xuân đến rồi!
b) Ngày mai, tôi đi chơi.
c) Đêm qua ra đứng bờ ao 
Trông cá cá lặn trông sao sao mờ Có nên sử dụng câu rút gọn như 
 trường hợp dưới đây không? 
 Vì sao?
Thầy giáo gọi Nam lên kiểm tra bài cũ, Nam 
 chần chừ không muốn lên.
- Thầy: Em có học bài không?
- Nam: Không. Chửi. Kêu. Đấm. Đá.Thụi. Bịch. Cẳng 
chân. Cẳng tay.
 (Nguyễn Công Hoan)
 Em có nhận xét gì về cấu 
 trúc của các câu trên ? TiẾT : CÂU ĐẶC BIỆT I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.Kiến thức: 
- Khái niệm câu đặc biệt.
- Tác dụng của việc sử dụng câu đặc biệt trong văn bản.
2. Năng lực
. Năng lực chung:
- Năng lực tự chủ và tự học
- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân.
- Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học.
. Năng lực chuyên biệt:
- Nhận biết câu đặc biệt.
- Phân tích tác dụng của câu đặc biệt trong văn bản.
- Sử dụng câu đặc biệt phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp.
3.Phẩm chất:
- Chăm học, ham tìm tòi, học hỏi.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên: Bài soạn, SGK, SGV, máy chiếu, tài liệu tham khảo.
2. Đối với học sinh: SGK, VBT, soạn bài theo hệ thống câu hỏi SGK CÂU ĐẶC BIỆT
 Xét ví dụ sau:
 I.Tìm hiểu bài Ôi, em Thuỷ! 
 1.Thế nào là câu đặc biệt? Tiếng kêu sửng sốt 
 a.Ví dụ:(sgk /27) củaLà:câu cô giáo đặclàm em biệt tôi 
 giật mình. Em tôi bước 
 vào lớp.
Câu in đỏ có cấu tạo như thế nào? Hãy lựa 
chọn câuVậy trả thế lời đúng?nào 
 a. Đó làlà câu câu bình đặc thường có đủ chủ ngữ-vị ngữ.
 b. Đó là câubiệt rút ? gọn, lược bỏ chủ ngữ, vị ngữ.
 c. Đó là câu không thể có chủ ngữ và vị ngữ. Tìm câu đặc biệt trong các ví dụ 
 dưới đây ?
a. Mùa xuân. Mùa xuân đã về.
 Câu đặc biệt
 b. A hỏi B:
 - A: Mùa đầu tiên trong năm gọi là gì?
 - B: Mùa xuân.
 Câu rút gọn 
 Thảo luận:
 Hãy so sánh câu đặc biệt 
 với câu rút gọn? * Giống nhau: Có cấu tạo gồm một từ hoặc 
một cụm từ.
 * Khác nhau:
 Câu rút gọn Câu đặc biệt
- Về bản chất, câu rút gọn -Câu đặc biệt không được 
được tạo ra theo mô hình tạo ra theo ra theo mô 
 chủ ngữ- vị ngữ. hình chủ ngữ- vị ngữ.
- Dựa vào hoàn cảnh sử -Từ hoặc cụm từ trong 
 dụng có thể xác định câu đặc biệt làm trung 
 thành phần rút gọn của tâm cú pháp của câu. 
 câu, qua đó có thể khôi Không thể xác định từ 
 phục các thành phần bị hoặc cụm từ đó làm 
 lược bỏ thành câu đầy thành phần nào trong 
 đủ . câu.
 Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I.Tìm hiểu bài
1.Thế nào là câu đặc biệt?
a.Ví dụ:(sgk/27)
b.Ghi nhớ:(sgk/28)
2.Tác dụng của câu đặc biệt.
 a.Ví dụ ( sgk/28) Tác dụng Bộc Liệt kê, thông Xác định 
 báo về sự tồn Gọi đáp
Câu lộ cảm thời gian, 
 tại của sự 
đặc biệt
 xúc vật,hiệntượng nơi chốn
Một đêm mùa 
xuân. Trên dòng 
sông êm ả, cái đò 
cũ của bác tài 
Đoàn người . Các câu 
Tiếng reo. Tiếng 
vỗ tay. in đỏ bên 
 có tác 
“ Trời ơi!”, cô dụng gì 
giáo tái mặt và 
nước mắt giàn hãy đánh 
giụa dấu vào 
An gào lên: ô thích 
- Sơn! Em Sơn! Sơn ơi! hợp?
- Chị An ơi!
- Sơn đã nhìn thấy chi. Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I.Tìm hiểu bài
1.Thế nào là câu đặc biệt?
2.Tác dụng của câu đặc biệt. Hãy nêu 
 a.Ví dụ ( sgk/28) tác dụng 
 của câu 
 đặc 
 biệt? - Xác định thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói 
 đến trong đoạn Thường gặp trong văn miêu tả, kể 
 chuyện;như là bối cảnh cho những sự việc được trình 
 bày tiếp theo.Vd:Sài Gòn. Năm 1975.Quân ta tấn công.
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng 
 . Thường gặp trong văn miêu tả, kể chuyện; thường 
 có nhiều câu đặc biệt nối tiếp nhau.Vd: Gió. Mưa. Não nùng. 
 -Bộc lộ cảm xúc Bộc lộ trực tiếp tình cảm của mình 
đối với hiện thực.Thường dùng các thán từ.Vd:Trời ơi !
- Gọi đáp. Người nói hướng tới người nghe,kêu gọi 
 sự chú ý của người nghe.Trong trường hợp này,thường 
 có: +Từ hô gọi: đại từ nhân xưng, tên riêng 
 +Tình thái từ: ạ, ơi,nhỉ, này, à, hởi, ới Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I.Tìm hiểu bài
1.Thế nào là câu đặc biệt?
2.Tác dụng của câu đặc biệt.
 a.Ví dụ ( sgk/28)
 b.Ghi nhớ(sgk/29) Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I.Tìm hiểu bài
II.Luyện tập
Bài tập 1:Tìm câu đặc biệt và câu rút gọn.
 a - Câu rút gọn: 
 “Có khi được trưng bày dễ thấy”, “Nhưng 
 cũng có khi trong hòm”, “Nghĩa là kháng 
 chiến.”
 - Không có câu đặc biệt.
 b - Câu đặc biệt: 
 “Ba giây Bốn giây Năm giây Lâu quá!”.
 - Không có câu rút gọn. Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I.Tìm hiểu bài
II.Luyện tập
Bài tập 1:Tìm câu đặc biệt và câu rút gọn.
 c - Câu đặc biệt:
 “Một hồi còi.”
 - Không có câu rút gọn.
d. - Câu đặc biệt: 
 “ Lá ơi!”
 - Câu rút gọn: 
 “Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi !”; 
 “Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.” Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I.Tìm hiểu bài
II.Luyện tập
Bài tập 1
Bài tập 2.Tác dụng của câu đặc biệt và câu rút gọn.
 a - Câu rút gọn: 
 “Có khi được trưng bày dễ thấy”, “Nhưng cũng có khi 
 trong hòm”, “Nghĩa là kháng chiến.” 
 Làm cho câu gọn hơn, tránh lặp lại những từ 
 ngữ đã xuất hiện trong câu trước.
b - Câu đặc biệt: 
 “Ba giây Bốn giây Năm giây Xác định thời gian
 Lâu quá!”. 
 Bộc lộ cảm xúc.
 Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I.Tìm hiểu bài
II.Luyện tập
Bài tập 1,2:Tác dụng của câu đặc biệt và câu rút gọn.
 c Câu đặc biệt:
 “Một hồi còi.” Thông báo sự tồn tại của sự vật.
 d- Câu đặc biệt: 
 “ Lá ơi !” Gọi đáp.
 - Câu rút gọn: 
 “Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!”; 
 “Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.”
 Làm cho câu gọn hơn, tránh lặp lại những 
 từ ngữ đã xuất hiện trong câu trước. Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
 I.Tìm hiểu bài
 II.Luyện tập
 Bài tập 1,2.
 Bài tập 3:Viết đoạn văn ngắn tả cảnh quê hương 
 em, trong đó có một vài câu đặc biệt.
 Gợi ý: 
 - Hình thức:
 + Phương thức biểu đạt: Biểu cảm, miêu tả .
 + Độ dài : 3 –> 5 câu 
 + Có sử dụng một vài câu đặc biệt. 
- Nội dung: Cảnh quê hương em. CŨNG CỐ, DẶN DÒ:
 - Thế nào là câu đặc biệt ?
 - Câu đặc biệt có mấy tác dụng?
 - Về nhà học bài.
 - Làm bài tập vào vở.
 - Soạn bài: “Tinh thần yêu nước của nhân 
 dân ta”.