Chuyên đề Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học

 CHUYÊN ĐỀ: ĐỔI MỚI SINH HOẠT CHUYÊN MÔN THEO NGHIÊN CỨU 
 BÀI HỌC
 Trịnh Đình Tuấn – THCS Thạnh Bình
 I. Đặt vấn đề:
 Trong các nhà trường hoạt động chuyên môn là hoạt động chủ yếu để thực hiện 
chương trình, kế hoạch giáo dục; đổi mới phương pháp dạy học; đổi mới kiểm tra đánh 
giá, theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Để thực hiện tốt hoạt động chuyên 
môn trong đơn vị thì Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp triển khai và thực hiện các hoạt 
động dạy và học trong nhà trường, là nơi tốt nhất để người giáo viên rèn luyện, nâng cao 
tay nghề, đồng thời tổ chuyên môn cũng chính là nơi quản lí theo dõi sát nhất chất lượng 
học tập của học sinh.
 Như chúng ta đã biết, mọi hoạt động trong nhà trường đều nhằm mục đích nâng 
cao chất lượng dạy học. Để đáp ứng yêu cầu giảng dạy và giáo dục trong thời kì công 
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, những năm gần đây, ngành GD&ĐT đã chú trọng đổi 
mới công tác quản lý, đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ 
động sáng tạo của học sinh. Dạy học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất của 
học sinh, điều chỉnh nội dung dạy học phù hợp đặc điểm tâm sinh lí của học sinh; tăng 
cường giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống, ứng dụng công nghệ thông tin trong 
giảng dạy và trong quản lí. Trong đó, đổi mới nội dung và hình thức sinh hoạt của các tổ 
chuyên môn cũng luôn được coi trọng trong chương trình GDPT 2018.
 Nhằm tạo cơ hội cho giáo viên được học tập lẫn nhau thông qua hoạt động cùng 
nhau xây dựng kế hoạch bài học, cùng nhau dự giờ, phân tích bài học, qua đó giúp giáo 
viên phát triển năng lực chuyên môn, kĩ năng giảng dạy, phát triển khả năng sáng tạo, 
 Tạo cơ hội cho tất cả giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng sư phạm và 
phát huy khả năng sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học thông 
qua việc dự giờ, trao đổi, thảo luận, chia sẻ sau khi dự giờ. Nâng cao chất lượng dạy và 
học của nhà trường. Đảm bảo cho tất cả học sinh có cơ hội tham gia thực sự vào quá 
trình học tập, giáo viên quan tâm đến khả năng học tập của từng học sinh.
 Chính vì vậy “ Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học” là một 
bước thay đổi cơ bản để nâng cao hiệu quả sinh hoạt chuyên môn, nâng cao chất lượng 
dạy và học.
II. NỘI DUNG: 
1. Quan điểm và mục đích đổi mới sinh hoạt chuyên môn.
a) Quan điểm:
 Hoạt động sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là nơi GV tập trung 
phân tích các vấn đề liên quan đến người học (học sinh); Không tập trung vào việc đánh 2
giá giờ dạy, xếp loại GV mà nhằm khuyến khích GV tìm ra nguyên nhân tại sao HS 
chưa đạt kết quả như mong muốn và tìm ra biện pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng 
dạy học, tạo cơ hội cho HS được tham gia vào quá trình học tập; giúp GV có khả năng 
chủ động điều chỉnh nội dung, phương pháp dạy sao cho phù hợp với từng đối tượng 
HS.
 Như vậy có thể nói đổi mới sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài 
học. Thực tế là việc dự giờ và đánh giá tiết dạy của GV thông qua quan sát HS.
b) Mục đích:
 - Làm thay đổi hình thức sinh hoạt chuyên môn theo kiểu truyền thống.
 - Nâng cao tay nghề GV và khả năng sáng tạo qua các lần sinh hoạt chuyên môn ở 
trường hoặc ở cụm.
 - Tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào quá trình học tập qua các hoạt động, GV 
quan tâm đến khả năng học tập của từng học sinh.
 - Nâng cao chất lượng dạy - học và văn hóa ứng xử trong nhà trường.
2. Các bước tiến hành sinh hoạt chuyên môn dựa trên NCBH
*Bước 1. Xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch bài học nghiên cứu
 a) Xác định mục tiêu:
 Cần xác định mục tiêu kiến thức và kỹ năng mà học sinh cần đạt được (theo chuẩn 
kiến thức, kỹ năng ở từng môn học, đặc biệt cần chú ý xây dựng mục tiêu về phát triển 
năng lực và phẩm chất của học sinh), đảm bảo phù hợp với trình độ và lứa tuổi của HS 
khi chọn bài học nghiên cứu.
b) Xây dựng kế hoạch bài học nghiên cứu (Thiết kế bài dạy minh họa): 
 - Bài dạy minh họa không phải do một giáo viên thiết kế mà do giáo viên trong tổ 
cùng thiết kế, thảo luận, thống nhất lựa chọn phương án tối ưu nhất.
 - Việc thiết kế bài soạn không nhất thiết phụ thuộc máy móc vào quy trình bước 
dạy theo SGK hoặc SGV mà dựa vào mục tiêu bài học đã đề ra để thiết kế cho phù hợp.
 - GV trong tổ thảo luận nội dung bài học, các phương pháp, phương tiện dạy học 
đạt hiệu quả cao, cách tổ chức dạy học, cách rèn kỹ năng, hướng dẫn học sinh cách vận 
dụng kiến thức đã học để giải quyết tình huống thực tiễn... 
 - Dự kiến những thuận lợi, khó khăn của HS khi học tập và các tình huống xảy ra 
cùng với cách xử lý tình huống (nếu có) 
 Sau khi kết thúc cuộc thảo luận, GV thực hiện dạy minh họa sẽ nghiên cứu, phát 
triển các ý kiến góp ý của tổ CM. GV thực hiện hoàn thiện kế hoạch dạy minh họa và 
chuẩn bị điều kiện tốt nhất cho tiết dạy. 
*Bước 2. Tiến hành dạy bài học (bài giảng minh họa) và dự giờ 3
 - Sau khi hoàn thành xây dựng kế hoạch dạy học chi tiết, GV sẽ dạy minh hoạ bài 
học nghiên cứu ở một lớp đã chuẩn bị trước.
 - Các yêu cầu cụ thể của giờ dạy minh họa như sau:
 + Chuẩn bị lớp dạy minh hoạ, bố trí lớp có đủ chỗ ngồi quan sát thuận lợi cho 
người dự.
 + Điều chỉnh số lượng người dự ở mức vừa phải, không quá đông.
 + Việc dự giờ cần đảm bảo không ảnh hưởng đến việc học của học sinh, không 
gây khó khăn cho người dạy minh hoạ.
 - GV dạy và dự cần quan sát việc học của tất cả học sinh, cách làm việc nhóm, 
thái độ tình cảm của học sinh... Khi dự giờ GV tập trung vào việc học của học sinh, 
theo dõi nét mặt, hành vi, sự quan tâm đến bài học của học sinh đặc biệt cần ghi chép cụ 
thể thái độ của học sinh khi tham gia trả lời các câu hỏi của GV, thông qua đó tìm mối 
liên hệ giữa việc học của HS với tác động của giáo viên về cách sử dụng các phương 
pháp dạy học, cách tổ chức lớp học.
 - Điều chỉnh thói quen đánh giá giờ dạy qua hoạt động của giáo viên, người dự 
cần hiểu và thông cảm với khó khăn của người dạy, đặt mình vào vị trí của người dạy để 
phát hiện những khó khăn trong việc học tập của học sinh nhằm tìm cách giải quyết.
*Bước 3. Suy ngẫm, thảo luận về bài học nghiên cứu
 Giáo viên dạy minh họa chia sẻ về bài học: những ý tưởng mới; những thay đổi, 
điều chỉnh về nội dung; phương pháp dạy học; những điều hài lòng và chưa hài lòng 
trong quá trình dạy minh họa. Sau đó, người dự suy ngẫm và chia sẻ các ý kiến của GV 
về bài học sau khi dự giờ: 
 - Người dự trao đổi, chia sẻ, lắng nghe mang tính xây dựng. 
 - Thảo luận xem HS học như thế nào? (mức độ tham gia, hứng thú và kết quả học 
tập của từng em).
 - Cùng suy nghĩ: vì sao học sinh chưa tích cực tham gia vào hoạt động học, học 
chưa đạt kết quả... và đưa ra các biện pháp thay đổi cách dạy phù hợp.
 - Mọi người phải lắng nghe, tôn trọng ý kiến của nhau khi thảo luận, không nên 
quan tâm đến các tiêu chuẩn truyền thống của một giờ dạy.
 - Không nên phê phán đồng nghiệp.
 - Không đánh giá xếp loại giờ dạy minh hoạ.
 - Lấy hành vi học tập của HS làm trung tâm thảo luận.
 - Tổ trưởng không nên áp đặt, tạo cơ hội cho GV trong tổ phát biểu, có sự dẫn dắt 
để GV trong tổ cùng thảo luận.
* Bước 4. Áp dụng cho thực tiễn dạy học hàng ngày 4
 Thông qua tiết dạy minh họa, thông qua thảo luận tiết dạy của đồng nghiệp, giáo 
viên tự rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân, kiểm nghiệm những vấn đề đã được dự 
giờ và thảo luận, áp dụng vào bài giảng hàng ngày trên lớp
3. Một số điểm cần lưu ý khi tổ chức sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài 
học:
*Thứ nhất: Soạn kế hoạch, thực hiện giờ dạy minh họa và số người tham gia sinh hoạt.
 - Nhóm GV hợp tác xây dựng kế hoạch;
 - Cử GV thay mặt tổ dạy minh họa;
 - Không nên tổ chức sinh hoạt trong tổ số lượng người quá ít.
*Thứ hai: Cách dự giờ, cách chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng quan hệ đồng nghiệp.
 - Luyện tập cách quan sát và cách nắm bắt suy nghĩ về việc học của học sinh 
trong giờ học;
 - Hình thành thói quen lắng nghe lẫn nhau; rèn luyện cách chia sẻ ý kiến.
 + Không nên phê phán đồng nghiệp.
 + Không đánh giá xếp loại giờ dạy minh hoạ.
 - Xây dựng mối quan hệ đồng nghiệp thân thiện, cộng tác và học tập lẫn nhau.
*Thứ ba: Tập trung phân tích các nguyên nhân và tìm biện pháp cải tiến, nâng cao chất 
lượng các bài học.
 - Đi sâu nghiên cứu, phân tích các phương án dạy học đáp ứng việc học của học 
sinh, các kĩ năng cần thiết để nâng cao chất lượng việc học của HS.
 - Tăng cường, vận dụng, thử nghiệm những ý tưởng sáng tạo khi dạy minh hoạ 
theo hướng lấy HS làm trung tâm.
4. Hiệu quả của sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học:
 NCBH là một mô hình bồi dưỡng, phát triển chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên 
bởi những lợi ích to lớn mà nó mang lại cho những người tham gia. Mục đích của 
NCBH là tìm hiểu những gì học sinh nghĩ, những gì học sinh tư duy để có những 
phương pháp dạy cho phù hợp chứ không phải là một bài học biểu diễn. Tất cả các thành 
viên trong nhóm đều phải có những đóng góp và các ý tưởng đó cần phải được tôn 
trọng. Do vậy, bài học là thuộc về cả nhóm chứ không phải của riêng người dạy. Như 
vậy khi các thành viên tham gia vào NCBH thì sẽ kết hợp được những ưu điểm và cùng 
hoàn thiện bài học hơn. Thông qua NCBH, giáo viên cảm thấy tập trung hơn vào bài học 
và tăng sự thích thú trong công việc dạy học.
 NCBH là để cải tiến nội dung dạy học cụ thể nên thông qua quá trình hợp tác với 
các giáo viên trong nhóm, họ hiểu sâu hơn về nội dung kiến thức của bài học vì chính họ 
phải đào sâu suy nghĩ hơn và được bổ sung từ ý kiến của những người khác, qua đó 5
năng lực sư phạm của họ được cải thiện. Giáo viên phải cùng nhau thảo luận về 
những biểu hiện có thể có ở học sinh trong quá trình học để có những phương pháp dạy 
học cho phù hợp.
 NCBH đặt trọng tâm vào học tập của học sinh. Thông qua quan sát và thảo luận 
về những gì đang xảy ra trong lớp học, cách học sinh biểu hiện với các tác động, giáo 
viên tham gia có nhận thức đầy đủ hơn về cách học sinh học và suy nghĩ cũng như cách 
học sinh hiểu bài, đáp lại những cái giáo viên dạy. Hơn nữa, tham gia nghiên cứu bài 
học giúp giáo viên học được cách quan sát, không phải là quan sát những cái bề ngoài 
hời hợt mà là quan sát quá trình học sinh học những cái họ dạy. Giáo viên học được cách 
phân tích, rút ra kết luận, sửa đổi từ những số liệu quan sát được. Ngoài ra, tham gia 
NCBH giúp giáo viên nâng cao kĩ năng thiết kế công cụ dạy học để làm cho học tập và 
tư duy của học sinh trở nên dễ hiểu đối với giáo viên và có thể nhìn thấy được.
 NCBH thúc đẩy, duy trì sự hợp tác giữa các giáo viên, giúp các giáo viên phát 
triển kĩ năng làm việc nhóm, góp phần phát triển không khí hợp tác, đoàn kết trong nhà 
trường. NCBH tạo ra cộng đồng học tập, văn hóa học tập và củng cố tình đồng nghiệp 
trong nhà trường. Tham gia vào NCBH giáo viên thực hiện vai trò của người nghiên 
cứu, cải tạo thực tiễn và họ trở nên vững vàng hơn về chuyên môn, nghiệp vụ, tăng sự 
chuyên nghiệp của giáo viên và giúp giáo viên tự tin hơn trong việc giải quyết vấn đề 
của thực tiễn để nâng cao chất lượng dạy học của mình.. Nghiên cứu bài học tạo cơ hội 
cho giáo viên có thể quan tâm tới tất cả các học sinh trong lớp, tạo cơ hội phát triển cho 
mọi học sinh. Và dẫn tới hệ quả tất yếu là nâng cao chất lượng học tập của học sinh.
 Qua việc NCBH chúng ta có thể nhận ra tính ưu việt của NCBH so với các hình 
thức bồi dưỡng nghiệp vụ khác. NCBH xuất phát từ thực tiễn cần giải quyết những khó 
khăn thực tiễn trong lớp học của giáo viên. Thông qua NCBH giáo viên được hợp tác 
cùng nhau, làm việc cùng nhau để xây dựng một kế hoạch bài học hoàn chỉnh. Phát huy 
được năng lực chuyên môn của tập thể, giúp GV rèn luyện, củng cố, phát triển kĩ năng 
quan sát; hiểu học sinh hơn. Đồng thời, giúp GV tích luỹ kinh nghiệm, nâng cao năng 
lực chuyên môn và đổi mới phương pháp dạy học, kĩ thuật dự giờ theo hướng dạy học 
tích cực, lấy việc học của học sinh làm trung tâm khi tham gia sinh hoạt chuyên môn 
dựa trên nghiên cứu bài học.
 III. KẾT LUẬN: Tóm lại, đổi mới trong sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài 
học, không chỉ bảo đảm cho tất cả học sinh có cơ hội tham gia thực sự vào quá trình học 
tập, giáo viên có thể quan tâm đến khả năng học tập của từng học sinh, đặc biệt những 
học sinh có khó khăn về học tập mà còn tạo cơ hội cho tất cả giáo viên nâng cao năng 
lực chuyên môn, kỹ năng sư phạm và phát huy khả năng sáng tạo trong việc áp dụng các 
phương pháp, kỹ thuật dạy học, tự tin hơn, không bị áp lực thông qua việc dự giờ, trao 
đổi, thảo luận, chia sẻ sau khi dự giờ, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học của nhà 
trường.
 Tân Phong ngày 15/11/2022 6