Bài giảng Ngữ văn 7 - Thực hành đọc hiểu: Mẹ và quả

 -Em có cảm 
xúc gì khi 
quan sát các 
bức ảnh trên? 
 Tiết 84 +85. 
 THĐH: MẸ VÀ QUẢ 
 I. Đọc, tìm hiểu chung – Nguyễn Khoa Điềm – 
 1. Tác giả 
- Nguyễn Khoa Điềm sinh ngày 15 - 4 -Qua 1943 tìm hiểu các nguồn 
- Quê: Thừa Thiên - Huế tài liệu ở nhà, nêu những 
 hiểu biết của em về tác 
 - Thơ của Nguyễn Khoa Điềm lấy chất 
 giả Nguyễn Khoa Điềm 
 liệu từ văn học Việt Nam và cảm hứng 
 (vài nét về tiểu sử, sự 
 từ quê hương, con người, và tình thần 
 nghiệp văn học). 
 chiến đấu của người chiến sĩ Việt Nam - Các tác phẩm nổi tiếng: 
 yêu nước... Thơ ông hấp dẫn bởi sự Người con gái chằm nón 
 kết hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy bài thơ, Nơi Bác từng qua, 
 tư sâu lắng của người trí thức về đất Nỗi nhớ, Đất nước 
 nước và con người Việt Nam. I. Đọc, tìm hiểu chung 
 -Em có suy nghĩ gì Mẹ và quả. 
 2. Văn bản về nhan đề của bài 
a. Đọc, chú thích Những mùa quả mẹ tôi hái được 
 thơ? Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng 
 Những mùa quả lặn rồi lại mọc 
 Như Mặt Trời khi như Mặt Trăng 
 - Mẹ: Gợi hình dáng thân thương, người 
 thân yêu nhất trong cuộc đời ta. Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên 
 - Quả: Vừa là quả thực, những lại hoa Còn những bí và bầu thì lớn xuống 
 trái tay mẹ vun trồng vừa mang ý nghĩa Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn 
 biểu tượng cho những thành quả mẹ gặt Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi. 
 hái được từ sự tần tảo, lam lũ, hi sinh. Và chúng tôi, một thứ quả trên đời 
 => Mẹ và những loài hoa trái mẹ vun Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái 
 trồng, những thành quả cuộc đời mẹ. Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi 
 Trong đó có cả con. Mình vẫn còn một thứ quả non xanh? 
 1982 I. Đọc, tìm hiểu chung 
 2. Văn bản - Thể thơ ? Cách gieo vần, 
a. Đọc, chú thích ngắt nhịp ? 
b. Tìm hiểu chung - Các phương thức biểu đạt 
 - Thể loại: tự do (Số tiếng ở mỗi dòng: 7 - 8 sử dụng trong văn bản? 
 tiếng xen kẽ nhau) - Vb “Mẹ và quả” là lời của 
 + Vần: vần chân cách ai nói với ai, về việc gì? 
 + Nhịp điệu: 3/4, 3/5, 3/2/3, 2/5.. - Văn bản có thể chia thành 
 mấy phần? Nội dung chính 
 - Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp 
 từng phần? 
 miêu tả 
 - Chủ đề: Bài thơ là lời của người con (tác 
 giả) nói với mình cũng như nói với mẹ và với 
 mọi người về công lao của người mẹ. 
 - Bố cục: 2 phần I. Đọc, tìm hiểu chung 
 Những mùa quả mẹ tôi hái được 
 2. Văn bản Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng 
a. Đọc, chú thích Hình ảnh Những mùa quả lặn rồi lại mọc 
b. Tìm hiểu chung người mẹ Như Mặt Trời khi như Mặt Trăng 
 gắn với 
 những mùa Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên 
 quả. Còn những bí và bầu thì lớn xuống 
 Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn 
 Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi. 
 Suy tư của Và chúng tôi, một thứ quả trên đời 
 người con về Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái 
 Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi 
 mẹ và những Mình vẫn còn một thứ quả non xanh? 
 mùa quả. 1982 II. Đọc, hiểu văn bản 
1. Hình ảnh người mẹ và những mùa quả qua hai khổ thơ đầu: 
 a. Khổ 1: Những mùa quả mẹ tôi hái được 
 Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng 
 Những mùa quả lặn rồi lại mọc 
 Như Mặt Trời khi như Mặt Trăng 
 -“lặn” có nghĩa là cây chưa ra quả , còn ở 
 giai đoạn mẹ đang vun trồng - Từ “ mọc “ và “ lặn” 
 -“mọc” khi cây đã đơm hoa kết trái và cho ở trong khổ thơ có 
 thu hoạch nghĩa là gì? 
 ->Từ “lặn” và “mọc” có nghĩa là chỉ mùa quả 
 hết rồi lại có, hết lứa quả này lại có lứa quả 
 khác. II. Đọc, hiểu văn bản 
1. Hình ảnh người mẹ và những mùa quả qua hai khổ thơ đầu: 
 a. Khổ 1: Những mùa quả mẹ tôi hái được 
 Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng 
- Điệp ngữ: “Những mùa quả”, mẹ -> nhấn Những mùa quả lặn rồi lại mọc 
 mạnh làm nổi bật ý thơ Như Mặt Trời khi như Mặt Trăng 
- So sánh: “Những mùa quả lặn rồi lại mọc 
 Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.” - Xác định các biện 
-> nói đến quy luật tuần hoàn của tự nhiên để gợi pháp tu từ trong 
 khổ thơ trên? 
lên hình ảnh mẹ vẫn bao năm tần tảo sớm hôm - Tác dụng của các 
 chăm sóc cho vườn quả, cho các con. biện pháp tu từ đó? II. Đọc, hiểu văn bản 
1. Hình ảnh người mẹ và những mùa quả qua hai khổ thơ đầu: 
 b. Khổ 2: Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên 
 Còn những bí và bầu thì lớn xuống 
 -“lớn lên” có nghĩa trưởng thành, Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn 
 cao lớn theo chiều thẳng đứng lên Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi. 
 -“lớn xuống” gợi ra một hình ảnh 
 - Em hiểu “ lớn lên” và “ 
 trong thực tế khi cây bầu, bí được lớn xuống” nghĩa là như 
 trồng trên giàn nên khi quả phát triển thế nào? 
 sẽ mọc theo hướng thẳng xuống II. Đọc, hiểu văn bản 
1. Hình ảnh người mẹ và những mùa quả qua hai khổ thơ đầu: 
 b. Khổ 2: Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên 
- Nhân hóa: bầu bí “ lớn” Còn những bí và bầu thì lớn xuống 
-Hình ảnh đối lập: con cái “lớn lên” > <bầu bí Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn 
 Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi. 
“lớn xuống” 
- Hoán dụ : tay mẹ 
- “Giọt mồ hôi mặn” là hình ảnh liên tưởng, so sánh độc đáo- Phân, dáng tích hình các củabiện bầu pháp, bí tu 
 từ được sử dụng trong khổ 
“lớn xuống”, giống với dáng hình của giọt mồ hôi mặn. 
 thơ thứ 2? 
=>Tác dụng: “bí và bầu” là thành quả lao động vun trồng của mẹ, còn “ con” là kết 
quả của sự hi sinh, dưỡng dục thầm lặng của mẹ, là niềm hy vọng và kì vọng của mẹ 
 - Hình ảnh người mẹ hiện lên với dáng vẻ lam lũ, tần tảo , chịu thương, chịu khó 
 nhưng hết mực yêu thương,- Qua đây nuôi em nấng, thấy dạyđược dỗ hình các ảnh con người mẹ có những 
 - Tình cảm của tác giả: kính trọng, biết ơnphẩm, ngợi chất ca nàotình? yêu thương, sự tần tảo, chịu 
 đựng của mẹ theo tháng năm. - Cảm xúc của nhà thơ? II. Đọc, hiểu văn bản 
 Và chúng tôi, một thứ quả trên đời 
2. Những suyNhững tư mùacủa quả người mẹ tôi con hái- khổđược cuối 
 Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái 
 Những mùa quả lặn rồi lại mọc Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi 
 Như Mặt Trời khi như Mặt Trăng Mình vẫn còn một thứ quả non xanh? 
 1. Từ “quả” ở khổ thơ 1 có gì 
 * Khổ 1: Chữ "quả" mang ý nghĩa tả thực, giống và khác nhau về nghĩa với 
 đó là những mùa quả do mẹ trồng cây, từ “quả” ở khổ 3? 
 vun bón mà có . 2. Đoạn thơ đã sử dụng biện pháp 
 *Khổ 3: Chữ "quả" mang ý nghĩa biểu tu từ nào? Tác dụng của biện pháp 
 tượng: chỉ những đứa con lớn lên bằng tu từ ấy? 
 sự chăm sóc, tình yêu thương của mẹ. 3. Người con có tâm trạng và suy 
 tư gì? II. Đọc, hiểu văn bản Và chúng tôi, một thứ quả trên đời 
2. Những suy tư của người con- khổ cuối Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái 
 - Các biện pháp tu từ: Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi 
 + Hoán dụ: "Bàn tay mẹ" Mình vẫn còn một thứ quả non xanh? 
 2. Đoạn thơ đã sử dụng biện pháp 
 + Nói giảm nói tránh: Mỏi ->chỉ tuổi già yếu của mẹ. 
 tu từ nào? Tác dụng của biện pháp 
 + Ẩn dụ "một thứ quả non xanh" -> chỉ người con, ý tu từ ấy? 
 nói người con vẫn còn non nớt, chưa trưởng thành, 3. Người con có tâm trạng và suy 
 chưa làm được những điều xứng đáng với sự mong tư gì? 
 đợi của mẹ. 
 + Dùng câu hỏi tu từ 
 -> Tâm trạng của con: lo lắng đến một ngày mẹ tuổi đã già mà mình vẫn chưa đủ 
 khôn lớn, trưởng thành; vẫn là "một thứ quả non xanh", chưa thể thành "trái chín" mẹ 
 mong; 
 ->Qua đó, thể hiện tấm lòng yêu thương và biết ơn mẹ chân thành và vô cùng sâu sắc 
 của con với mẹ. III. Tổng kết 
 1. Nghệ thuật 
 - Thể thơ tự do với nhịp thơ, giọng điệu tha thiết, trầm lắng giàu chất suy tư. 
 - Sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ, so sánh, điệp ngữ 
 - Hình ảnh thơ giản dị, gần gũi, mang ý nghĩa biểu tượng. 
 2. Nội dung 
 - Hình ảnh người mẹ tần tảo, vất vả, lam lũ, giàu đức hi sinh và tình yêu thương 
 con. 
 - Tình yêu và lòng biết ơn, nỗi lo lắng của con khi tuổi mẹ xế chiều. 
 3. Lưu ý cách đọc văn bản thơ 
 - Chú ý thể thơ, vần, nhịp điệu, âm hưởng của bài thơ. 
 - Chú ý hình ảnh thơ, các cách sử dụng từ ngữ, biện pháp tu từ để biểu đạt tình 
 cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình. 
 - Từ bài thơ, nhận ra được những suy ngẫm, cảm xúc, tình cảm của bản thân. Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên 
 Câu 1: Phương thức biểu 
Còn những bí và bầu thì lớn xuống 
 đạt chính của đoạn văn 
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn 
 bản trên là gì? 
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi. 
 Trả lời: Phương thức 
Và chúng tôi, một thứ quả trên đời biểu đạt chính của đoạn 
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái văn bản trên là biểu cảm. 
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi 
Mình vẫn còn một thứ quả non 
xanh? 
(Nguyễn Khoa Điềm) Câu 2: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật được 
 sử dụng trong câu thơ “Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên/ Còn 
 những bí và bầu thì lớn xuống”? 
Trả lời: Biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu thơ: “Lũ 
chúng tôi từ tay mẹ lớn lên/ Còn những bí và bầu thì lớn xuống” 
+ Biện pháp đối lập: con cái “lớn lên” > <bầu bí “lớn xuống” 
+ Nhân hóa bí bầu “lớn xuống” hành động như con người. =>Tác dụng: 
+ thể hiện sự trái ngược trong quá trình phát triển của cây cối và 
con người. Con người “lớn lên” chỉ sự trưởng thành, chững chạc 
theo tháng năm còn “lớn xuống” lại nói đến sự chín muồi của quả 
bí quả bầu trên giàn, ngày càng dài để chạm gần xuống mặt đất. 
+ Ca ngợi người mẹ với những phẩm chất tốt đẹp: trông chờ mọi 
thành quả vào đôi bàn tay lao động của mình; lao động chăm chỉ, 
cần cù; yêu thương, nuôi nấng, dạy dỗ các con; lặng thầm chịu đựng 
những gian truân, vất vả; 
+ Tác giả bày tỏ tâm trạng ngậm ngùi, thấu hiểu những vất vả hi 
sinh thầm lặng của mẹ đều vì các con; kính trọng, biết ơn, ngợi ca 
tình yêu thương, sự tần tảo, chịu đựng của mẹ theo tháng năm. 
+ Khơi gợi cảm, cảm xúc nơi người đọc. Câu 3: Hình ảnh “Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi/ Mình 
 vẫn còn một thứ quả non xanh?” gợi cho em suy nghĩ gì? 
Trả lời: 
Hình ảnh “Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi/ Mình vẫn còn một 
thứ quả non xanh?” gợi suy nghĩ: 
•Sẽ là một nỗi sợ nếu phải rời xa vòng tay mẹ khi chưa đủ trưởng 
thành để đối diện với phong ba bão táp ngoài kia; sẽ không còn 
bến đỗ bình yên chúng ta có thể quay về sau những mệt mỏi. 
•Nhắc nhở em cần yêu kính, biết ơn mẹ; nỗ lực học tập, rèn luyện 
để trưởng thành hơn. VẬN 
 DỤNG 
Em thích dòng thơ, hay khổ thơ nào nhất? Bài thơ giúp em điều 
gì khi nghĩ về cha mẹ mình? Em thích dòng thơ, hay khổ thơ nào nhất? Bài thơ giúp em điều 
 gì khi nghĩ về cha mẹ mình? 
Ý 1: Bày tỏ quan điểm yêu thích một câu hoặc một khổ thơ trong 
bài 
Lí giải về quan điểm cá nhân: 
- Đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của câu thơ, đoạn thơ 
 Ý 2: Bài thơ giúp em có nhận thức, cảm xúc khi nghĩ về cha mẹ 
mình: 
- Biết ơn, yêu kính cha mẹ; Cảm nhận được những hi sinh thầm lặng 
của cho mẹ dành cho con cái. 
- Bản thân em cần thay đổi như từ bỏ thói quen xấu, tự ý thức rèn 
luyện bản thân để ngày một trưởng thành cho cha mẹ yên tâm. Hướng dẫn học tập 
+ Hoàn thiện bài tập 
+ Chuẩn bị ở nhà: Về học kĩ nội dung 
của bài học và đọc, chuẩn bị trước bài 
“Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc sau khi 
đọc một đoạn thơ”.